Республикалық ғылыми, ақпараттық-танымдық, педагогикалық журналы
Бүгін:
+7 (778) 313 55 04 martebe2000@mail.ru

ҰРПАҒЫ БОЛЫС БАБАМ БЕКТІБАДЫҢ

Болады әрбір істің шектеу-шегі,

Қас батыр заманының болған бегі.

Жаратқан берген ақыл және қайрат,

Бабамыз Қаракесек Кете тегі.

Жан-жақты Қаракесек елге мәлім,

Атадан жастайынан алған тәлім.

Әкесі қазір таңда үш баланың,

Байсары,Шөмен менен және Әлім.

Байсары үшеуінің үлкендері,

Халқының қамын ойлар кемеңгері.

Елі үшін,отаны үшін отқа түсер,

Ержүрек,нағыз берен,крдің-ері.

Жар болған Жаппар Егем өзі қолдап,

Күн кешті сыртқы жаудан елін қорғап.

Жібермес ел шетіне тірі жанды,

Кетсе де жердің бетін бұлт торлап.

Риза көрген пенде келбетіне,

Тиыштық орнатардай жер бетіне.

Сескеніп Байсарының қаһарынан,

Қас дұшпан жолай алмас ел шетіне.

Бабамыз аты аңыз батыр еді,

Әрқашан саясында бүкіл елі.

Шаттықпен жайма-шуақ күн кешуде,

Жаз жайлау,қыс қыстауы,қыр мен белі.

Қадірлі ел қорғаны болды бабам,

Күн кешті қазақ халқы есен-аман.

Силастық,берекенің арқасында,

Орнады ел басына тиыш заман.

Бабамыз сәтті күні отау құрды,

Алдында небір қилы мақсат тұрды.

Әзірге еш пендемен бөліспейді,

Ішінде құпиялы небір сырды.

Араға көп күттірмей бір жыл сала,

Ерекше дүниеге келді бала.

Ат қойып Майлыбай деп тұңғышына,

Қуанып мәпелейді қолына ала.

Шаршаса бала сүйіп мауқын басар,

Мәз болып қуаныштан мерейі асар.

Дүниеге Бозаншардай келді сәби,

Бар пенде ұрпағымен ұзақ жасар.

Бабамыз шамырқанып,түзеп бойды,

Жинады ретімен бір жерге ойды.

Аяйма баласынан,ұрпағынан,

Жасады ел шақырып үлкен тойды.

Нәресте шүкір Алла келеді өсіп,

Жаратқан беріп саулық,беріп несіп.

Жан егем беріп мерей-абыройын,

Тұрғандай қарсы алдынан самал есіп.

Байсары келді онға Алла қалап,

Иншалла орындалды бүкіл талап.

Баланың денсаулығын,болашағын,

Тілейді Жаратқаннан бүкіл алап.

Болардай ел қорғаны нағыз өрен,

Назары жоғарыда болмай төмен.

Балаңыз болса артық қатарынан,

Жетеді мерей асып,көкке төбең.

Сол жылы қалмақтармен болды шайқас,

Жан алып,жан беріскен үлкен айқас.

Қаруы,әскері көп қас дұшпаннан,

Абзалы жар бол Алла болу байқас.

Күш алды әр сәт сайын дұшпан жағы,

Қызылкөз бөрілердей жыртқыш тағы.

Байсары,Майлыбаймен қаза тауып,

Қазақтың пәті қайтып сынды сағы.

Майлыбай дүниеден ерте өткен,

Ағайын,бауырларын зар еңіреткен.

Жиырма үште ажал оғы тура тиіп,

Дүние опасыз ең мұнша неткен.

Әріден іздестірсек,көрсек шолып,

Қай кезде жетілеміз орны толып.

Тұқымсыз дүниеден ерте кетті,

Кетеге аты қалды Ұран болып.

Күш жиып қайта шапты қазақ жағы,

Басшыдан айрылса да сынбай сағы.

Дұшпанын тас-талқан ғып,жер  қалдырды,

Мерейі үстем болып жанды бағы.

Соғысқа кіріссе де аңдап-жайлап,

Жол ашар,ұрандатып, " Майлыбайлап".

Болған соң ылғи батыр,қайтпас қайсар,

Жанырып,дұшпандарын қойша айдап.

Жар болған қай кезде де жалғыз  Егем,

Аллаға қиын емес  десе берем.

Әрқашан сыртқы жаудан елін қорғап,

Аяқтар шайқастарды жеңіспенен.

Айырылып әкесінен алты жаста,

Маңдайы тмгендей боп қара тасқа.

Бозаншар зар еңіреп қалды жетім,

Не айла көндікпеске,шыдамасқа.

Күн кешті ағасының малын бағып,

Ешкімге тілдеспейді мұңын шағып.

Жиырмаға келді міне сау-саламат,

Сөндірмей әкесінің отын жағып.

Шыдамай Әлім аға қылығына,

Істеген былығына,шылығына.

Жөнелді екі жүздей жылқыны айдап,

Шөмендей саф алтынның сынағына.

Қарамай тағдырының ауырына,

Қапа боп,ренжулі бауырына.

Бес,алты бақташы бар анасымен,

Таяды Шөмен аға ауылына.

Інісін Шөмен аға қарсы алды,

Жырақта Әлім ауылы артта қалды.

Жеңгесі інісіне салды үлкен жай,

Жайлауға жайғастырды келген малды.

Інісін үйлендірді отау құрып,

Сақталып мұсылманша әдет-ғұрып.

Бақытты жақын-жуық бауырлармен,

Қарайды болашаққа мойын бұрып.

Жыл сайын балалы боп өсіп-өнді,

Шырайлы келбетті де,бидай өңді.

Кешікпей ата жолын қуары анық,

Көркіне ақылы сай білер жөнді.

Малдарды жайып тастап ен далаға,

Жері шүйгін суы көп сай-салаға.

Ұзама бес-алты жыл көлемінде,

Бозаншар әке болды үш балаға.

Ішінде Түменқожа елжен ерек,

Ұқыпты,тындырымды өте зерек.

Үнемі елдің жайы,малдың қамы,

Табылар жақын маңнан болса керек.

Түменнен туылады жалғыз Сары,

Жетерлік бір басына намыс-ары.

Айбатты,сом денелі,нар тұлғалы,

Жоламайды ел шетіне ұры-қары.

Денесі тас мүсіндей нағыз құрыш,

Қас батыр пана тұтқан бүкіл ұлыс.

Кем емес қатарынан оза шапқан,

Балдары Жанбақты,Асан және Құлыс.

Асаны қайтпас қара нағыз будан,

Ержүрек қаймықпайтын топан судан.

Ерлігін жалғастырар бабамыздың,

Киікші,Қарабазар,Қарпық туған.

Жаратқан құдіретімен болған пана,

Сәтін сап жолды ашты Ақ Тағала.

Тет өскен үйелмелі-сүйелмелі,

Байбөрі бабамыздан екі бала.

Екі ұл Жаубөрі мен Жақсылықты,

Жау жүрек,жуан білек болды мықты.

Атаның берген тәлім-тәрбиесі,

Найзагер садақ тартып аты шықты.

Жақсылықтан Шақабай одан Бекпас,

Жау келсе қол қусырып үйде жатпас.

Қамқор боп ауыл-аймақ,жақындарға,

Қай кезде ат үстінде дамыл таппас.

Бекбастың елге мәлім Аманқұлы,

Алланың нағыз сүйген болды құлы.

Өзі ұста,өзі әділ,өзі сахи,

Кеңпейіл болмаса да мал мен пұлы.

Береке қонақ үйден арылмайды,

Пейілі ұшан-теңіз тарылмайды.

Мақтанып тап осындай бабалармен,

Қалайша жүрек шіркін жарылмайды.

Ерназар туылады Аманқұлдан,

Жасынан палуан боп сейіл құрған.

Жер жарған заманында атақ-даңқы,

Шоқтығы,мерейі асып биік тұрған.

Жасқа кеп еңбектеді тәй-тәй баста,

Талғаммен таңдап ішер берген асты.

Көрікті бал-бұл жайнап екі көзі,

Сымбатты болатындай қиғаш қасты.

Ұзақ күн балалармен күліп-ойнап,

Ойынның қызығына терең бойлап.

Шаршауды,шалдығуды бір білмейді,

Зыр қағып,дамыл таппай салар ойнақ.

Толғатты міне бүгін күні жетіп,

Сыйынар Жаратқанға тәубе етіп.

Дегенде әне-міне ұлды болды,

Үлкен той жасап жатыр дүрілдетіп.

Жасады ойда қалар үлкен тойды,

Сейілтті баста жүрген қалың ойды.

Ерназар елге мәлім қарт палуан,

Пазыл деп жас сәбиге атты қойды.

Баланың денсаулығы  бір қалыпты,

Шаттыққа бөлеп жатыр бар халықты.

Келінге алтын құрсақ ел риза,

Әкелген дүниеге бір алыпты.

Жас Пазыл күннен-күнге келеді өсіп,

Тағы да жасады той тұсау кесіп.

Тіл шығып әлденені бұлдырлайды,

Жақындары мәз болады шүкір десіп.

Жәйменен өтіп жатыр артта жылдар,

Уақыт тоқтамайды,өтер-зырлар.

Ойнайды күнұзағына көрмей дамыл,

Алаңға айналғандай төбе-қырлар.

Қуаныш жақын маңда келетіндей,

Тілекті Жаппар Егем беретіндей.

Ананың босанатын күні жақын,

Пазылға жас інішек еретіндей.

Желкілдеп Пазыл келді міне үш жасқа,

Кенде емес киер киім,ішер асқа.

Інілі болды міне Алла қалап,

Бола ма қуанышты тойламасқа?

Жаратқан дегеніме жеткіз қолды,

Нәсіп қып басқа бақыт,тура жолды.

Сәтті күн бір Алланың құдіретімен,

Тағы да міне бүгін ұлды болды.

Мейріммен берді Алла жолды ашып,

Жамандық,пәле-жала болсын қашық.

Қуанышбай үш балаға болды әке,

Көк аспан кіршік шалмай болсын ашық.

Қалмады кем-кетік пен іште даты,

Мейрімді болмас бұндай адамзаты.

Үшінші ұл дүниеге келді міне,

Уәлі нәрестенің болды аты.

Сұлудың болды бала нағыз өзі,

Жайнаған гауһар тастай екі көзі.

Тіл-көзден және сұқтан сақта Алла,

Жар бол деп ата-ананың айтар сөзі.

Әр істің ажыратар екшеп парқын,

Күнбе-күн алға басып,үдеп қарқын.

Жүзінен жас сәбидің нұр шашады,

Баланың болары анық жүзі жарқын.

Жүргенде Жаратқанға тәубе етіп,

Дүние шыр айналды кері кетіп.

Уәлі бір жарымға толған кезде,

Қуанышбай көз жұмды ажал жетіп.

Жүріп еді тағдыр шіркін бір жүйемен,

Жақсылық ,ғұмыр тілеп Жан Иеден.

Палу ан,Ерназардан тұңғыш ұлы,

Жиырма жеті жаста өтті дүниеден.

Алланың ажал оғы тура түйреп,

Жүректі қорқыныш пен үрей билеп.

Көз тиіп арыстанға болды олат,

Ел-халық аң тарылды,қолды күйреп.

Бектібай бұл жылдары еді бесте,

Болған жайт көз алдында әлі есте.

Пазыл үш Уәлісі бір жарымда,

Аттанды қайран әке көз көрмеске.

Бәленің аулақ қылсын дейміз бетін,

Құшақтап зар жылайды бауыр етін.

Аңырап аналары жер тырналап,

Үш бала жастайынан қалды жетім.

Жетімге Жаппар Егем қарасады,

Тағдырмен қандай пенде таласады.

Балдары Қуанышбай бабамыздың,

Ержетіп болса азамат жарасады.

Уақыт тоқтамайды қас-қағымда,

Өмірдің көрген асып-тасқанын да.

Үш бала шүкір Алла келеді өсіп,

Дүниенің жарық мынау аспанында.

Күн-көріс шүкір Алла жаман емес,

Жаман күн қалды артта,болып елес.

Қолында аталары Ерназардың,

Алынар аман болса талай белес.

Уақыт өтіп жатыр сәтті жайлап,

Күн кешіп бірлікпенен бүкіл аймақ.

Би болып Бектібай да болды азамат,

Сапарға шығып жүред апта-айлап.

Палуан Пазыл еді елге мәлім,

Атасы Ерназардан алған тәлім.

Шатақтар,масқара боп жер құшады,

Күрессе палуанмен білмей әлін.

Уәлі ерке-шолжаң кенжелері,

Ат қойған "Мырзажан" деп жеңгелері.

Байсалды,жылы жүзді,майда мінез,

Пенде жоқ сұлулықта тең келері.

Жүреді тең-құрбымен сайран салып,

Қатардан көрген емес кейін қалып.

Қолынан келгенінше берер көмек,

Жақсылық-жамандықты көзі шалып.

Уәде емес жігіт бұлар жұтар,

Іс болмас ағайынды абыржытар.

Балдарын Қуанышбай бабамыздың,

Ел-халық қастерлейді,үлгі тұтар.

Қайратты талқандайтын қара тасты,

Бұқпалап ойламайды қара басты.

Бірі би,бірі алып,бірі сері,

Сөздері болған емес аяқ асты.

Жарлыға қайыр қылып сауап табар,

Той тойлар,көкпар тартар,атқа шабар.

Жайдары қай кезде де,қолы ашық,

Көрші елден "көмек бер"деп жетсе хабар.

Ақпейіл пенделерге Алла берер,

Дос-жауды ойға келмес сыртқа тебер.

Соғады жүректері тек халық деп,

Мейрімді,ақын жанды,сөзге шебер.

Істері оңғарылды,алға басты,

Талпынып талай биік қырдан асты.

Түрік пен молдалардан тәлім алып,

Бәрі де мұсылманша сауат ашты.

Үшеуі жұбын жазбай барар тойға,

Келмейді секем алып жаман ойға.

Ақжүрек,

сабырлылық,зор қабілет.

Әкеден бұл қасиет келген бойға.

Кезінде өтті күндер қауіп төнген,

Алланың жарлығына пенде көнген.

Қуанышбай,күш атасы бабамыздың,

Ұлдары бұл үшеуі өсіп өнген.

Ұлдары әкесіне туған тартып,

Береке күннен-күнге келеді артып.

Сыйластық пен бірлікті паш еткендей,

Арада арам пікір болмас артық.

Қажымай бітіреді қиын істі,

Батырмас ағайынға қайрап тісті.

Ептілік,көрегендік,арқасында,

Ортада шаруаның қайнап,пісті.

Жан Егем ибалықпен берген порым,

Мейріммен шапағаттың жиған қорын.

Қай кезде қызу еңбек арасында,

Қуып тұр Алла қалап әке жолын.

Жаңылыс іс болмайды орны толмас,

Қай кезде айналасы жора-жолдас.

"Кең болсаң,кем болмайсың"деген мақал,

Шалалық,істерінде қате болмас.

"Орнында бар оңалар" халқым деген,

Ата-ана ұрпағының қамын жеген.

Ерте өткен бұл пәниден  бабамыздың,

Жар болсын балдарына Жаппар Егем.

Бектібай артқа тастап жиырма жасты,

Би болды сыр еліне аяқ асты.

Ілініп ел-халықтың назарына,

Істері абыроймен алға басты.

Аққұба, жауырынды,биік бойы,

Жетерлік бір басына абыройы.

Қадірлеп,ардақтайды ауыл-аймақ,

Болашақ "болыс" болу негізгі ойы.

Қамқоршы ел-халқына болары анық,

Дүйім ел көш басшыны отыр танып.

Топ жарып,қабілеттің арқасында,

Тағдырын бұл аймақтың қолына алып.

Түскендей өмір шіркін бір салаға,

Риза Жаратушы бір панаға.

Сыйынып,маңдай тірер қалың жұрты,

Теңейді түбі терең кең данаға.

Көркіне көрген жандар таңданады,

Күмәнсіз ер жеткені аңдалады.

Жаратқан бір Алланың қалауымен,

Жазшыға үйленуге қамданады.

Сырт көзге білдірмейді артық-кемін,

Жинады жігіт болып етек-жеңін.

Шарқ ұрып талай жерді аралады,

Өзіне жар болардай іздеп теңін.

Тағдырдың төзген ыссы-суығына,

Риза тума,жақын-жуығына.

Кетенің Құдайназар,Сайырғасы,

Көз салды Қадишадай сұлуына.

Оңғарды Жаппар Егем алға істі,

Бойжетіп Қадиша әжем жетіп-пісті.

Сүннеті Пайғамбардың,Алла жолы,

Ерназар баба барып құда түсті.

Бабамыз арқа барып,жаз жайлады,

Қалыңға үйірімен жылқы айдады.

Келінді көп ұзамай аламыз деп,

Серттесіп құдалармен сөз байлады.

Айттырды,құда түсті,қалың беріп,

Жас жүрек қалыңдыққа тұрды еріп.

Алланың берген ырзық-напахасын,

Бұйырса жас-жұбайлар алар теріп.

Бұйырса жарасады дәм мен тұзы,

Байқалмайды көңілінде жүрек сызы.

Шығым тұр көңілінен атамыздың,

Кермарал,Сойырғастың сұлу қызы.

Қондырды Жаппар Егем басына бақ,

Жар болып құдіретімен Жаратқан хақ.

Бүкіл ел той қамымен абыр-сабыр,

Мінекей болды бүгін үйленер шақ.

Құдалар бетке ұстады барар жерді,

Тұрақтай басшы етті кемеңгерді.

Қажыбай дұға оқып Ақ жолына,

Ерназар қолды жайып бата берді.

Құдалар келді жетіп қалмай түске,

Қуаныш қоныш-қойын,симай ішке.

Береке келінменен бірге келсін,

Жаратқан берсін қуат қайырлы іске.

Той жасап келіндерін қайтты алып,

Туралап көш-керуенді жолға салып.

Анамыз келін жұмсап,төрге шығар,

Отырар жылы суға қолды малып.

Той болды шаңыраққа келін келіп,

Ерекше құтты келін Алла беріп.

Жаратқан берсе абырой-силастығын,

Береке өзі келер атша желіп.

Мінекей үй де болды отау құрып,

Мойнына қамыт болып түсті құрық.

Үй қамы,елдің жайы сансыз жұмыс.

Жұмыс көп кеш жатады,ерте тұрып.

Билікке жастайынан араласты,

Демейді ешбір пенде жаза басты.

Турашыл,кесіп айтқан шешімімен,

Болмады ешбір сөзі аяқ асты.

Бұл неке өте ерекше болды сәтті,

Жұбайлар өмір сүрді тату-тәтті.

Айтады тілек тілеп ертелі кеш,

Аллаға күндіз-түні мінәжатты.

Арада күліп-ойнап бір жыл өтті,

Ананың босанатын күні жетті.

Ерекше қуанар күн жақын қалды,

Бабадан көп ойланып маза кетті.

Белгісіз не болары,құпия алда,

Мақсаттар орындалар қойған алға.

Бүкіл ел шырт ұйқыда таң алдында,

Тілекті сәтті күні берді Алла.

Торсықтай Жаппар Егем ұлды берді,

Қуантып Бектібайдай кемеңгерді.

Балаға Тоқтаған деп ат қойылды,

Күңірентіп Азан айтты аспан-жерді.

Жас сәби көз алдында келеді өсіп,

Тұрғандай қарсы алдынан самал есіп.

Ел болып тілеу тілеп,Бір Алладан,

Ғұмыр мен денсаулығын берсін десіп.

Бір тұлға болатындай Алла қалап,

Адал ой орындалар барлық талап.

Баланың ерекше көп қылықтары,

Көркіне дән риза бүкіл алап.

Жүзі нұрлы,күлімдейді,шырайлы,

Тартымды да,көрген жанға ұнайды.

Талпынады алға жосып кетердей,

Бір-екі аттап сүрінеді құлайды.

Тәй-тәй басты кетті жүріп,жүгіріп,

Жолы ашық боп тоқтамасын кідіріп.

Жаппар Егем жүрген жолын ақ қылсын,

Жығылмасын,шалыс басып сүрініп.

Жайраң қағып нұр шашады ажары,

Тура болсын Раббымның назары.

Ұзақ ғұмыр тарту қылсын Жаратқан,

Тарқамасын ешқашанда базары.

Жаратушым шеберлердің-шебері,

Тоқтамасын адамзатқа берері.

Екі қабат,алтын құрсақ анамыз,

Келер жылы ізіне іні ерері.

Жаратқанға жалбарынып табына,

Күн де жақын көптен күткен сағына.

Дүние есігін сәби ашар күн жақын,

Кінарат жоқ Бектібайдың бағына.

Дүниенің сәтті күні ашты есігін,

Ұсталар даярлауда тал бесігін.

Ерназар елді жыйып той жасады,

Баланың Шәкіман  деп қойды есімін.

Сәбидің болатындай жүзі жарқын,

Шат қылар отбасында елін халқын.

Жаратқан құдіретімен берсе ғұмыр,

Әр істің сұрыптардай екшеп парқын.

Ерекше оғаш қылық білінбейді,

Көктемнің бәйшешегі,гүліндейді.

Маңына еміреніп келсе анасы,

Жанары от шашады,күлімдейді.

Жасқа кеп неше түрлі қылық ашты,

Аяғын апыл-тапыл,тәй-тәй басты.

Тұлғасы бас палуан болатындай,

Кең маңдай,жұқа ерін,қиғаш қасты.

Екіде зыр жүгірді тыным таппай,

Жараған бауырынан жүйрік аттай.

Бектібай аясын ба қолжа барды,

Өсірді емін-еркін қолдан қақпай.

Төрт-бес жас қалды артта күліп-ойнап,

Зыр қағып жүгірумен жарма бойлап.

Азаннан-кешке дейін бір тыным жоқ,

Шабумен құлын-тайдай салып ойнақ.

Алтыда болашаққа созды қолды,

Жаратқан мейрім шашып ашты жолды.

Талпынып хат таныды Тоқтоғаннан,

Таныды жаңылыспай оң мен солды.

Жетіде дәптерменен қолда қалам,

Деді де мектеп барып білім алам.

Бата алды атасынан-анасынан,

Қабілет,шарқымменен,жетер шамам.

Талпынды алға қарай білім қуып,

Өзіне сенімі мол,белді буып.

Болсын деп жас баланың болашағы,

Алладан тілеу тілеп жақын-жуық.

Шүкірлік,қазір таңда аяқ алыс,

Баспайды аяқтарын шәлкем-шалыс.

Барғаннан оқушының болды алды,

Болмайды қатарынан кейін қалыс.

Бір Алла ашсын зейін-ықыласын,

Қырандай жайсын керіп кеңқұлашын.

Шарықтап қазағымның өлкесінде,

Көктегі тас тұйғындай боп лашын.

Үлгірді хиссалар мен дастан жаттап,

Кәнігі үлкендердей есте сақтап.

Қайтпаса осы алған бағытынан,

Үмітін ата-ананың шығар ақтап.

Міндеттер сан-алуан алға қойды,

Болған соң білімді де, терең ойлы.

Зеректің нағыз өзі,құйма құлақ,

Айтады іркілместен келген ойды.

Ерназар Аманқұлдың екінші ұлы,

Пендесі Жаратқанның сүйген құлы.

Әлемді қайратымен таң қалдырды,

Қалтада болмаса да теңге пұлы.

Жаратқан тал бойына берген қайрат,

Қылышындай ұстаның қойған қайрап.

Жасайды тіршіліктің көзін тауып,

Талаппен,еңбекпенен піте қайнап.

Туғаннан сом денелі болып еді,

Таңырқап,тамсануда бүкіл елі.

Ерекше тумысы да,кескін-келбет,

Жауырынды қысқа мойын,жуан белі.

Мінекей жетісінде атқа шапты,

Қиқу сап ен даланы шуылдатты.

Қайсарлық,табандылық арқасында,

Жарыста бас бәйгені алып жатты.

Он үш жас,он төрт пенен міне он бес жас,

Дес бермес балаларға өз шамалас.

Меңгерді палуандықтың қыр мен сырын,

Күресте жерге қарап,иілмей бас.

Палуан болды атақты он алтыда,

Талантты паш етем деп жүр жалпыға.

Табысын бөліседі көпшілікпен,

Қамқоршы болатындай ел-халқына.

Еліне жастайынан болды қорған,

Істеді жақсылықты келген қолдан.

Сыпайы,мейрімділік басты мақсат,

Ешқашан ауытқымай тура жолдан.

Болған соң қайратты да,елден мықты,

Мен деген палуандардың бәрін жықты.

Қажырлы,нағыз талант,тума дарын,

Батыр боп,батыл болып шыңға шықты.

Палуан ел араласып пайда тапты,

Толтырды олжасына дорба,қапты.

Шынығып бос кезінде ерінбейді,

Танымсыз,ұқыппенен жасап бапты.

Елінен ұзақ сапар,кеткен жырақ,

Белгісіз бөтен ауыл,мекен,тұрақ.

Терең ой,көкірегі ояу жандар,

Риза шын көңілмен ұшар құрақ.

Жүріп ед күреспенен пайда тауып,

Жақсы ой қатеріне кірмей қауіп.

Келгенде мол олжамен ауылына,

Кетіпті түрікпендер елді шауып.

Жылайды қала болып панасына,

Сыймайды мына жағдай санасына.

Малдармен қоса айдаған адамдарын,

Жастар мен жасы келген анасын да.

Таң ата келіп еді болды бесін,

Сергіді,келді өзіне,жинап есін.

Жаратқан құдіретімен берді қуат,

Пана боп Жаппар Егем құлым десін.

Жападан жалғыз өзі шықты жолға,

Я қару,ішер тамақ алмай қолға.

Қажыды,әлсіреді,талды өзек,

Күн бата бір ауылға жетті зорға.

Шыдамды берік жан ед серт,сөзіне,

Дем алды,тамақ ішіп,келді өзіне.

Білмейді алда қанша жол жүреді,

Түн жүред,түсіп қалмай ел көзіне.

Күн шықты,Жаратқанның таңы атып,

Ас ішіп,дем алуға қалды жатып.

Көнеді тағдырына,амал қанша,

Үйренген қиындықтың дәмін татып.

Еліне түрікпеннің жақындады,

Жүректі дұшпан ісі зақымдады.

Кіжініп,аракідік тіс қайрайды,

Қыжылдап,ашу-ыза алқымдағы.

Еліне түрікпеннің келді жақын,

Ойламай келтірер деп тіпті зақым.

Жаратқан берсе абырой құдіретімен,

Қарақшы,дұшпандардан қайтар ақым.

Қоштасып туған өлке,жеріменен,

Араласты түрікпеннің     еліменен.

Бұл өңір әйгілі еді адамзатқа,

Ыстықта құм суырған желіменен.

Қандай жан тәуекелге бара алады,

Келді де бүкіл елді аралады.

Шарқ ұрып,дамыл таппай,көп шарлады,

Қай кезде бауырларын таба алады.

Палуан жерде міне,Алла көкте,

Жаратқан жолды берсе болмас өкпе.

Түс қайтып,песін мезгіл,күн қайтқанда,

Кез болды шоғырланған қалың көпке.

Бір Алладан абыройды тілесіп,

Жолбарыстай бір-бірімен тіресіп.

Жан алысып,жан беріскен,қым-қуыт,

Палуандар жатыр екен күресіп.

Жетпіс екен палуандар санаса,

Араласты келді көпке жанаса.

Көптен бері бел ұстау ед арманы,

Көз алдында өтіп жатыр тамаша.

Әп сәтте бола қалды көңілі тоқ,

Жол ашты палуанға жиналған топ.

Сайысты қызықтайды,тамашалап,

Ханда отыр,уәзірлер төреші боп.

Патшаның Ерназарға көзі түсті,

"Бұл кім" деп жыртық киім,лас үсті.

Туысы,тумысы да елден ерек,

Байқады бойындағы қайрат-күшті.

Шақыртты уәзірден келсін бері,

Адам ба,жын ба шайтан әлде пері,

Қайратты,пормы келген жігіт екен.

Біліңдер қай өлкеден туған жері,

Деді ол "мен бір пенде елден безген".

Күресіп нанын тапқан дүние кезген,

Не пайда кім болсам жа сендер үшін,

Кәсібім палуандық бала кезден.

Патшаға қылып қызмет ұнайсың ба?

Еріне біздің елдің шыдайсың ба?

Қатарда жетпіс міне палуан тұр,

Күресіп бағыңды сен сынайсың ба?

Падишам мынау дұрыс ақыл деді,

Күресем бәрімен де мақұл деді.

Бір апта дем алайын келдім шаршап,

"Болады жетпісі де бақұл" деді.

Уәде патшаменен қойды байлап,

Өтуде бір қалыпты күндер жайлап.

Күресет жетпіс бірдей палуанмен,

Баптаған түрікпендер қойған сайлап.

Мінекей бақ сынар күн жақын қалды,

Белгісіз не болары қараңғы алды.

Тілегі,арманы да,мақсаты да,

Қайтару бауырлар мен кеткен  малды.

Ал міне бүгін сайыс басталады,

Күресет кімменен шек тасталады.

Жетіде бабы  жарап келді өзіне,

Босаңсып,бүгін кімнен жасқанады.

Алаңға шықты бабам белді буып,

Қарсылас қобалжиды, жүрек суып.

Бірі де шақ келмеді қарсыластың,

Оңынан күні шығып,айы туып.

Көрсетті екендігін нағыз мықты,

Алдында лажсыз боп,селдей ықты.

Сайлаған жетпіс бірдей палуанның,

Шыдатпай кешке дейін бәрін жықты.

Риза падишасы атамызға,

Көрсетпей қайрат-күшті жатамыз ба?

Көрмеген бұрын бұндай күш иесін,

Айналды атамыздың аты аңызға.

Падиша таң қалады,қайран қалып,

Абырой-атақ болар мына алып.

Дайында бір ай жатып күрестірем,

Иранға,үш талпақпен алып барып.

Жаратқан бердің маған тірегіңді,

Палуан мықты жуан білегіңді.

Уәде жығып берсең "үш талпақты",

Не айтсаңда орындаймын тілегіңді.

Бабамды бір ай жатып дайындады,

Шығуға "үш талпақпен" қайымдады.

Жаттықты күн-түн демей дамыл көрмей,

Белін де берік буып айылдады.

Тастады сақалменен мұртты күзеп,

Бетке алды Иран елін қатар түзеп.

Қасында ат қосшылар,өнерпаздар,

Кем-кетік қисайғанды жатар дүзеп.

Құм-шөлін түрікпеннің артқа тастап,

Иранға жақындады таулы тастақ.

Палуан өнерпаздар,көші-қонды,

Келеді падишаның өзі бастап.

Симастай асау жүрек қанасына,

Риза түрікпендер панасына.

Арада он күн жүріп аяңменен,

Иранның келді үлкен қаласына.

Қарсы алды Иран елі қонақтарды,

 Алдыға қойып жатыр қолда барды.

Талпақтар түрікпенмен күресет деп,

Жіберді хабаршыға балаларды.

Палуандар өзін-өзі тұрды тежеп,

Төреші зыр қағуда,салып безек.

Халықтың көптен күткен айқасына,

Мінекей сәске түсте келді кезек.

Алаңға шықты талпақ айқастаумен,

Халқына түсініксіз ой тастаумен.

Жүгіріп әрлі-берлі дамыл таппай,

Қарайды қарсыласқа байқастаумен.

Төреші берді белгі баста деген,

Жар болсын бабамызға Жаппар Егем.

Қиқулап шуылдайды түрікпендер,

Топ жарар палуанның қамын жеген .

Ұстасты палуандар берік  белден,

Талпақты тік көтеріп алды жерден.

Боялды жердің беті қара шаңға,

Бабаға шыдас бермес  қарсы келген.

Маң басып екіншісі шықты тағы,

Оны да алып-ұрып жанды бағы.

Айтарға бір ауыз сөз таба алмады,

Қарысып Ирандардың қалжы жағы.

Туылат Ерназардан Қуанышбай,

Ұлды боп бабамыздың көңілі жай.

Нар тұлға дүниеге келгендей-ақ,

Болғандай төрт құбыла сақадай сай.

Тура боп Жаратқанның көзқарасы,

Тете өсті Ерназардың төрт баласы.

Ерекше болатындай үлкен тұлға,

Екі-үштен қашық емес жас арасы.

Қуанышбай палуандыққа болды бейім,

Орындар мақсаттарын қоймас кейін.

Ерекше Алла сыйы,жауырыны,

Отбасы айналаға салар зейін.

Жамандық ойламайды тірі жанға,

Жасынан аты шықты жақын маңға.

Палуан,серілікті меңгеріп ап,

Құс салып,ит жүгіртіп шығады аңға.

Мейрімді,кішіпейіл елі үшін,

Нұрланып,жылы  шырай,келбет-пішін.

Жаратқан берген иық нар тұлға ғып,

Өрлетер абыроймен алға ісін.

Мінезі жайдары да,жайма-шуақ,

Тал бойы күш пен жігер,шексіз қуат.

Тағатсыз ойлайтыны елдің қамы,

Атқарар қызметтер ірілі уақ.

Жайқалтты егін салып бақша-бауды,

Көп барып балық аулап салар ауды.

Мойнында ел тағдыры,болашағы,

Аң аулап аралайды асқар тауды.

Қай  кезде берекелі,абыройлы,

Мейрімді,кішіпейіл,терең ойлы.

Еліне деген ыстық махаббаты,

Сымбатты,денелі де сұңғақ бойлы.

Жасынан палуандыққа дағдыланған,

Мақсаттар орындалар ойға алған.

Ақ туын әділдіктің биіа ұстап,

Артық сөз айтылмайды сөздер жалған.

Көбейді жылдан-жылға оттың басы,

Аталды дем арада Отағасы.

Силастық,ел бірлігі мығым болып,

Халықтың домалады өрге тасы.

Жүреді дұшпандардан елін қорғап,

Жар болды Жаппар Егем өзі қолдап.

Ағайын бір атаның баласындай,

Басына мызғымастай бақыт орнап.

Таптатпай ешбір жанға намыс-арын,

Жұмсайтын елі үшін қолда барын.

Сақтасын тіл мен көзден Жаппар Егем,

Бабаның сенім артқан ұрпақтарын.

Келбеті жаралғандай сәуле-нұрдан,

Қай кезде мәртебесі биік  тұрған.

Дем бітіп,бұл дүниеден кетсе де өтіп,

Өмірін абыроймен жалғастырған.

Әрқашан мерейі асып,өрлеп алға,

Кір шалмай,қаяу түспей намыс-арға.

Палуан Қуанышбай ұрпағына,

Жар болсын құдіретімен жалғыз Алла.

Қатардан Қуанышбай туған артық,

Байсалды,іске шебер,текке тартып.

Қара нар әкесіне тартып туған,

Қарайды  жақын-жуық сенім артып.

Көтеру мақсатында елдің жайын,

Ерінбей тер төгеді әр сәт сайын.

Дос-жаран ға керек болса асар-көмек,

Қасынан табылады болар дайын.

Қайратты,жігерлі де,болды ер жүрек,

Мұңайып,таусылмайды,ешбір жүдеп.

Қанағат,сабыр берген Жаппар  Егем,

Шалалық-олқылықты жүрер түзеп.

Жайдары,жылы жүзді,сөйлер еппен,

Жүрегі бірге соғар,болар көппен.

Көтерер бауырлардың еркелігін,

Ойланбай кетсе дағы шығып шектен.

Нар тұлға палуанның болды өзі,

Жалындап,өте өткір екі көзі.

Шарқ ұрып аспайды да,саспайды да,

"Бір Алла өзің жар бол" айтар сөзі.

Күреске шыққан  кезде өте сұсты,

Аңғарар,жаңылыспай осал тұсты.

Жаратқан берген дарын,терең ойын,

Іледі жүгірген аң,ұшқан құсты.

Кай кезде абыройлы Алла қалап,

 Алдына қойған мақсат,қойған талап.

Мейрімді,қолы ашық,нар тұлғаның,

Тілейді болашағын бүкіл алап.

Береке берді Алла жолды ашып,

Шапағат,жарқыраған нұрын шашып.

Ортада Қуанышбай жүрсе есен,

Аспаны еліміздің болар ашық.

Үйленіп көктем шыға отау құрды,

Алдында небір асу,мақсат тұрды.

Тағдыры анамыздың мойынында,

Шін ара отбасына мойын бұрды.

Жылжумен күндер өтіп жылдан асты,

Қолына қондырғалы Қолаңшашты.

Алланың болды бүгін үлкен сыйы,

Ұл келді дүниеге міне алғашқы.

Ұлды боп қуанышта шыға көктем,

Немере Ерназарға көптен күткен.

Бек болсын деп Бектібай қойды есімін,

Нұр шашып тұрған кез ед Алла көктен.

Бөбекті ата-анасы аялайды,

Мейрімін,шапағатын аямайды.

Жаратқан берсе ғұмыр,берсе бақыт,

Басына бақыт құсы балалайды.

Баланың денсаулығы бір қалыпты,

Бөледі қуанышқа бар халықты.

Келінге алтын құрсақ ел риза,

Әкелген дүниеге бір алыпты.

Нәресте күннен-күнге келеді өсіп,

Жасқа кеп той жасады тұсау кесіп.

Тіл шықты,оны-мұны сұрақтар көп,

Отбасы шаттанады шүкір десіп.

Белгісіз өтіп жатыр айлар-жылдар,

Тоқтамас уақытта өтер-зырлар.

Қойнында күндіз-түні анасының,

Айтылар дастандар мен өлең-жырлар.

Жасқа кем еңбектеді,тәй-тәй басты,

Мерзіммен уақытылы берер асты.

Бір Алла шашып мейір-шапағатын,

Жаратқан берсін бақыт,ұзақ жасты.

Бектібай күлім қағып келеді өсіп,

Ел болып қуанышта шүкір десіп.

Риза Жаратқанға Қуанышбай,

Алғандай мәселені болды шешіп.

Күн өтіп күн артынан келді жасқа,

Бет бұрып мүмкін емес зер салмасқа.

Балада жақындардың ықыласы,

Көз бен тіл тисін дейміз қара тасқа.

Қаз тұрды алға қарай қадам басты,

Былдырлап сан алуан қылық ашты.

Жылжумен ай артынан айлар өтті,

Жүгірді артқа тастап екі жасты.

Үш жасқа келді міне сау-саламат,

Тілеуде болашағын бар жамағат.

Жүгіріп күн ұзағына үй көрмейді,

Астына мініп алды таяқтан ат.

Мінекей төртке келді күліп-ойнап,

Асыр сап құрбылармен салып ойнақ.

Балдаурен балалықтың базарына,

Жас бала қанағат қып қалай тоймақ.

Жүргенде ойнауменен келді беске,

Өткен күн ұмытылар қалмас есте.

Ойында шаршамайды,топты бастап,

Үйіне оралады зорға кешке.

Оқыды алты жаста Мешіт барып,

Барғаннан болды алғыр топты жарып.

Зор болды Алла берген қабілеті,

Оқыды Әліппені қолына алып.

Дәріптеп жастайынан намыс-арды,

Оқуға ынта-жігер бәрін салды.

Белгілі Сарыбайдың Ахундары,

Қожабай,Алдашбайдан дәріс алды.

Ерекше сыр-сипаты қиғаш қасты,

Пысықай қайнататын қара тасты.

Олжасын көппен бірге бөліп жейді,

Ойламас бір өзім деп қара басты.

Жинаған талабы зор ылғи жасты,

Байы бар,келейі бар,тоқ пен ашты.

Спан Қари,Тұрмағанбет,Омарлармен,

Мешітте бірге оқып араласты.

Әрқашан өнегелі шебер сөзге,

Турашыл әділдікпен түскен көзге.

Жасынан ел бірлігі,болашағы,

Ойына келмес қиял бұдан өзге.

Әрқашан көтеріңкі көңіл-күйі,

Шаттықпен бөленуде думанға үйі.

Тегінде бар тек жатпас деген қазақ,

Бұл міне Жаратқанның берген сыйы.

Дегендей бар білімді біліп алам,

Талпынып алға қарай басар қадам.

Көркіне білімі сай Бектібайға,

Таңырқап,таңқалардай бүкіл ғалам.

Уақыт өтіп жатыр апта айлап,

Ерекше жүрген жері кетер жайнап.

Бектібай Тәңіріне дән риза,

Басына бақыт құсын қойған байлап.

Ақкөңіл дос-жанға ұшар құрақ,

Көп болды өз үйінен жүрді жырақ.

Намазды,Оразаны қаза етпейді,

Мешіті Алдашбайдың болды тұрақ.

Орыстың Тәшкен жаққа ойы қашқан,

Жосалы болды орталық мерейі асқан.

Широков ең алғашқы мұғалімі,

Орысша екі жылдық мектеп ашқан.

Орысша оқымаққа мұнда келді,

Мешітті артқа тастап туған елді.

Ересек он  алтыға келсе-дағы,

Өзіне сенімді боп буды белді.

Талантқа қандай пенде тең келеді,

Табанды,сабырлылық ең керегі.

Ауызша,жазбаша да орыс тілін,

Бір жылда емін-еркін меңгереді.

Қанатын кеңге еркін жаят тағы,

Кәдімгі аңшылардай саяттағы.

Қырық бес оқушының алды болып,

Оқуды үздікпенен аяқтады.

Құдайым бергеннен соң ашып жолды,

Талпынды алға қарай сілтеп қолды.

Ақтайлақ,Қуаңдария елдерінде,

Болыста аудармашы,хатшы болды.

Айырар әділдікпен ақ-қараны,

Басына мызғымастай бақ қарады.

Бойында талапшылдық,ынта-жігер,

Міндетін ойдағыдай атқарады.

Жиырма жыл хатшы болды түсіп көзге,

Және би тура айтар шешен сөзге.

Қамқоры- кедей-кепшік,жарлылардың,

Дүниеде болмас бақыт бұдан өзге.

Балаған кейбіреулер өзін айға,

Кейбірі ұқсаймыз деп Атамтайға.

Іздеген әділдікті мүсәпірлер,

Жүгінер болысқа емес Бектібайға.

Алты жыл болыс болды елге жайлы,

Хатшы алды ұғынатын бүкіл дайды.

Риза бүкіл алап Жаратқанға,

Әділдік Сыр елінде қанат жайды.

Жүрген соң байдың емес ел қамын жеп,

Мейріммен жарлыларға тиеді сеп.

Алланың тура болып көзқарасы,

Аталды  "кедейлердің болысы"-деп.

Күш салды әйелдердің теңдігіне,

Риза көк аспанның кеңдігіне.

Бозторғай қой үстіне жұмыртқалап,

Аңсаған жарқын өмір келді міне.

Жақ дейді әрқашанда аққа Құдай,

Әр күні болды елдің тойдағыдай.

Бас аман,бауыр бүтін,сау-саламат,

Күн кешті бүкіл халық ойдағыдай.

Бақытқа кенелгендей бүкіл халық,

Көңіл жай кедей-кепшік теңдік алып.

Орнады советтердің өкіметі,

Көрмейсің төменгі тап жүрген налып.

Санаспай уақытпен еңбек етіп,

Толғанып болашаққа ойы кетіп.

Арманы көптен күткен орындалып,

Теңдікке тұрғандай-ақ қолы жетіп.

Мақсатқа ойда жүрген жетті қолы,

Қуаныш отбасына болды толы.

Орнады елге Совет үкіметі,

Кедей мен кепшіктердің болды жолы.

Еңбегін бабамыздың елегенбіз,

Сөздері айтатұғын сізбенен біз.

Күтеді болашақтан үлкен үміт,

Артында өшпейтұғын қалдырды із.

Өзіндей өткен өмір тап аңыздың,

Жырладық жеткенінше  шамамыздың.

Паш ету соңғы мына ұрпақтарға,

Істерін Бектібайдай бабамыздың.

Шағылды Тау тұлғаның Асқар тауы,

Көбейді Советтердің ішкі дауы.

Болып тұр айтқандары белсендінің,

Жақсылар болып жатыр "Халық жауы".

Осыған дейін еді қабыл тілек,

Жағаға жармасқандай болды білек.

Аырылып қамқоршыдан,нар тұлғадан,

Отбасы болды лезде қара түнек.

Анамыз қалды екі баламенен,

Қаңғырып жорытқандай даламенен.

Большевик Қазалыға жер аударды,

Айдалды кете барды жаламенен.

Қызмет етті еңбек Қазалыда,

Күйіктен болып жүрді азалы да.

Халқы мен ел қамын жеп күнін кешкен,

Ойлаңдар баба сонша жазалы ма?

Ауырды төсек тартып ұзақ жатты,

Меңдетті шарасыз қып асыл затты.

Арманда қапаланып көзді жұмды,

Бұл ажал отбасына тиді қатты.

Анамыз еңіреді,ақырады,

Егесіз оттың басы қаңырады.

Көз жұмды халқымыздың қара нары,

Құлады Бектібайдың шаңырағы.

Жасынан болған алғыр әрі зерек,

Жар болған Жаппар Егем желеп-жебеп.

Тоқтаған Шәкіман мен Рәзия,

Соңында ұрпақтары міне дерек.

Жаратқанға шексіз тәубе етеміз,

Сабырменен табыстарға жетеміз.

Бармақ тістеп елу екі жасында,

Дүниеден өтті абзал Көкеміз.

Орныңыз бөлек халық үшін,

Тағдырдың көрдің тартысын.

Жаныңыз болып Жәннатта,

Пейіште нұрың шалқысын.

Атыңыз аңыз жан-жаққа,

Қашалған анық форматта.

Иманыңыз жолдас боп,

Жаныңыз болсын Жәннатта.

Келіннің екіншісі Қожакелді,

Арманын Әзірбектің Құдай берді.

Қосылды таңдауысен ғашық жүрек,

Той жасап дүркіретіп аспан-жерді.

Шүкіршілік орындалды міне талап,

Бәрі де ойдағыдай Алла қалап.

Риза Жаратқанның бергеніне,

Қарайды қас сұлуға елі балап.

Жаратқан берген артық қабілетті,

Үйленуге Әзекеңнің ойы кетті.

Мақсатқа қолы жетер талпынғанның,

Сұлуға Айзададай қолы жетті.

Уыста шешек атқан қырдың гүлі,

Үйленді Жаратқанның сәтті күні.

Сұлудың нағыз өзі аңыздағы,

Дауысы сыңғырлаған әсем үні.

Шүкірлік еткен еңбек ақталады,

Басына Қыдыр дарып бақ қарады.

Әзірбек Айзадамен жарасқан жұп,

Ұлдары Нұржанменен мақтанады.

Байыппен жаймен ғана айтқан сөзі,

Мұрыны құлағы мен екі көзі.

Артынан қарағанда жүрген жүріс,

О,ғажап,Шәкіманның нағыз өзі.

Көргкеннің ұқсастыққа көңілі толар,

Әкеге ұқсағанға бақыт қонар.

Тұрғыны қазіргі таңда Астананың,

Мінекей бақыт деген осы болар.

Ұстамас ешқашанда іште дақты,

Жүректі,тура айтар,өте мықты.

Алланың берген атақ-абыройы,

Зейнетке теміржолдан былтыр шықты.

Айзада болды келін ары таза,

Нық жүрер жаңылысып баспас жаза.

Барынша сабыр берген Жаратқан хақ,

Орынсыз артық сөйлеп алмас жаза.

Болды да жықсы келін ойдан шықты,

Жеңеді төзімменен қиындықты.

Үнемі тіршіліктің ортасында,

Бірінші жолға қояр тазалықты.

Бектібай күлім қағып келеді өсіп,

Ел болып қуанышта шүкір десіп.

Риза Жаратқанға Қуанышбай,

Алғандай мәселені болды шешіп.

Күн өтіп күн артынан келді жасқа,

Бет бұрып мүмкін емес зер салмасқа.

Балада жақындардың ықыласы,

Көз бен тіл тисін дейміз қара тасқа.

Қаз тұрды алға қарай қадам басты,

Былдырлап сан алуан қылық ашты.

Жылжумен ай артынан айлар өтті,

Жүгірді артқа тастап екі жасты.

Үш жасқа келді міне сау-саламат,

Тілеуде болашағын бар жамағат.

Жүгіріп күн ұзағына үй көрмейді,

Астына мініп алды таяқтан ат.

Мінекей төртке келді күліп-ойнап,

Асыр сап құрбылармен салып ойнақ.

Балдаурен балалықтың базарына,

Жас бала қанағат қып қалай тоймақ.

Жүргенде ойнауменен келді беске,

Өткен күн ұмытылар қалмас есте.

Ойында шаршамайды,топты бастап,

Үйіне оралады зорға кешке.

Оқыды алты жаста Мешіт барып,

Барғаннан болды алғыр топты жарып.

Зор болды Алла берген қабілеті,

Оқыды Әліппені қолына алып.

Дәріптеп жастайынан намыс-арды,

Оқуға ынта-жігер бәрін салды.

Белгілі Сарыбайдың Ахундары,

Қожабай,Алдашбайдан дәріс алды.

Ерекше сыр-сипаты қиғаш қасты,

Пысықай қайнататын қара тасты.

Олжасын көппен бірге бөліп жейді,

Ойламас бір өзім деп қара басты.

Жинаған талабы зор ылғи жасты,

Байы бар,келейі бар,тоқ пен ашты.

Спан Қари,Тұрмағанбет,Омарлармен,

Мешітте бірге оқып араласты.

Әрқашан өнегелі шебер сөзге,

Турашыл әділдікпен түскен көзге.

Жасынан ел бірлігі,болашағы,

Ойына келмес қиял бұдан өзге.

Әрқашан көтеріңкі көңіл-күйі,

Шаттықпен бөленуде думанға үйі.

Тегінде бар тек жатпас деген қазақ,

Бұл міне Жаратқанның берген сыйы.

Дегендей бар білімді біліп алам,

Талпынып алға қарай басар қадам.

Көркіне білімі сай Бектібайға,

Таңырқап,таңқалардай бүкіл ғалам.

Уақыт өтіп жатыр апта айлап,

Ерекше жүрген жері кетер жайнап.

Бектібай Тәңіріне дән риза,

Басына бақыт құсын қойған байлап.

Ақкөңіл дос-жанға ұшар құрақ,

Көп болды өз үйінен жүрді жырақ.

Намазды,Оразаны қаза етпейді,

Мешіті Алдашбайдың болды тұрақ.

Орыстың Тәшкен жаққа ойы қашқан,

Жосалы болды орталық мерейі асқан.

Широков ең алғашқы мұғалімі,

Орысша екі жылдық мектеп ашқан.

Орысша оқымаққа мұнда келді,

Мешітті артқа тастап туған елді.

Ересек он  алтыға келсе-дағы,

Өзіне сенімді боп буды белді.

Талантқа қандай пенде тең келеді,

Табанды,сабырлылық ең керегі.

Ауызша,жазбаша да орыс тілін,

Бір жылда емін-еркін меңгереді.

Қанатын кеңге еркін жаят тағы,

Кәдімгі аңшылардай саяттағы.

Қырық бес оқушының алды болып,

Оқуды үздікпенен аяқтады.

Құдайым бергеннен соң ашып жолды,

Талпынды алға қарай сілтеп қолды.

Ақтайлақ,Қуаңдария елдерінде,

Болыста аудармашы,хатшы болды.

Айырар әділдікпен ақ-қараны,

Басына мызғымастай бақ қарады.

Бойында талапшылдық,ынта-жігер,

Міндетін ойдағыдай атқарады.

Жиырма жыл хатшы болды түсіп көзге,

Және би тура айтар шешен сөзге.

Қамқоры- кедей-кепшік,жарлылардың,

Дүниеде болмас бақыт бұдан өзге.

Балаған кейбіреулер өзін айға,

Кейбірі ұқсаймыз деп Атамтайға.

Іздеген әділдікті мүсәпірлер,

Жүгінер болысқа емес Бектібайға.

Алты жыл болыс болды елге жайлы,

Хатшы алды ұғынатын бүкіл дайды.

Риза бүкіл алап Жаратқанға,

Әділдік Сыр елінде қанат жайды.

Жүрген соң байдың емес ел қамын жеп,

Мейріммен жарлыларға тиеді сеп.

Алланың тура болып көзқарасы,

Аталды  "кедейлердің болысы"-деп.

Күш салды әйелдердің теңдігіне,

Риза көк аспанның кеңдігіне.

Бозторғай қой үстіне жұмыртқалап,

Аңсаған жарқын өмір келді міне.

Жақ дейді әрқашанда аққа Құдай,

Әр күні болды елдің тойдағыдай.

Бас аман,бауыр бүтін,сау-саламат,

Күн кешті бүкіл халық ойдағыдай.

Бақытқа кенелгендей бүкіл халық,

Көңіл жай кедей-кепшік теңдік алып.

Орнады советтердің өкіметі,

Көрмейсің төменгі тап жүрген налып.

Санаспай уақытпен еңбек етіп,

Толғанып болашаққа ойы кетіп.

Арманы көптен күткен орындалып,

Теңдікке тұрғандай-ақ қолы жетіп.

Мақсатқа ойда жүрген жетті қолы,

Қуаныш отбасына болды толы.

Орнады елге Совет үкіметі,

Кедей мен кепшіктердің болды жолы.

Еңбегін бабамыздың елегенбіз,

Сөздері айтатұғын сізбенен біз.

Күтеді болашақтан үлкен үміт,

Артында өшпейтұғын қалдырды із.

Өзіндей өткен өмір тап аңыздың,

Жырладық жеткенінше  шамамыздың.

Паш ету соңғы мына ұрпақтарға,

Істерін Бектібайдай бабамыздың.

Шағылды Тау тұлғаның Асқар тауы,

Көбейді Советтердің ішкі дауы.

Болып тұр айтқандары белсендінің,

Жақсылар болып жатыр "Халық жауы".

Осыған дейін еді қабыл тілек,

Жағаға жармасқандай болды білек.

Аырылып қамқоршыдан,нар тұлғадан,

Отбасы болды лезде қара түнек.

Анамыз қалды екі баламенен,

Қаңғырып жорытқандай даламенен.

Большевик Қазалыға жер аударды,

Айдалды кете барды жаламенен.

Қызмет етті еңбек Қазалыда,

Күйіктен болып жүрді азалы да.

Халқы мен ел қамын жеп күнін кешкен,

Ойлаңдар баба сонша жазалы ма?

Ауырды төсек тартып ұзақ жатты,

Меңдетті шарасыз қып асыл затты.

Арманда қапаланып көзді жұмды,

Бұл ажал отбасына тиді қатты.

Анамыз еңіреді,ақырады,

Егесіз оттың басы қаңырады.

Көз жұмды халқымыздың қара нары,

Құлады Бектібайдың шаңырағы.

Жасынан болған алғыр әрі зерек,

Жар болған Жаппар Егем желеп-жебеп.

Тоқтаған Шәкіман мен Рәзия,

Соңында ұрпақтары міне дерек.

Жаратқанға шексіз тәубе етеміз,

Сабырменен табыстарға жетеміз.

Бармақ тістеп елу екі жасында,

Дүниеден өтті абзал Көкеміз.

Орныңыз бөлек халық үшін,

Тағдырдың көрдің тартысын.

Жаныңыз болып Жәннатта,

Пейіште нұрың шалқысын.

Атыңыз аңыз жан-жаққа,

Қашалған анық форматта.

Иманыңыз жолдас боп,

Жаныңыз болсын Жәннатта.

Мейрімді,жаны жайсаң,инабатты,

Халықтың мақтаулысы келін Анар.

Ызылып ел алдында басы сыйлы,

Қай кезде жалын шашар екі жанар.

Жиналмай ешқашанда дастарханы,

Қонақтан,үлкендерден бата алар.

Қай кезде алға қарай талпынады,

Жан емес кейін тартып көштен қалар.

Сәл ғана кемшілікке жол берілсе,

Қырағы,мүлт жібермес көзі шалар.

Білместік келіндерде болып жатса,

Байыппен демеу болып жолға салар.

Ата-енеге қызмет болды адал,

Адалдықпен әр пенде сауап табар.

Лайым елден алған алғыс,бата,

Шырағым қосағыңмен қоса ағар.

Тарылып ешқашанда қабақ шытпас,

Үлкеннің әдеті жоқ қолдан қағар.

Шығады көпшіліктің көңілінен,

Қадірлі бұндай келін елге жағар.

Алланың шын көңілмен сүйген құлы,

Жалғанда сом алтыннан алтын тағар.

Ізбасар қазір таңда екі ұлы бар,

Қазақша деп айтады "атқа шабар".

Қызы бар Әлиядай мәпелеген,

Күтеді Жаратқаннан жақсы хабар.

Жұмсайды ретімен қаражатты,

Шығатын шығынның да орнын жабар.

Қашпайды ешқашанда қиындықтан,

Анаржан емес әйел басын бағар.

Жаратқан берген пейіл-көңіліне,

Көз сұқтан өкініштен Алла қағар.

Абырой берген мол ғып берекесін,

Жан Егем құдіретімен бол панасы.

Жүз жасқа жақындаған қарт майдангер,

Қолында ед Шәкімандай ел ағасы.

Аялап балапандай мәпеледі,

Болмады істерінің еш шаласы.

Қалтқысыз ата-анаға қызметін,

Жасайды Мұсылманның қай баласы.

Болған соң көңілді де ашық-жарқын,

Мереке думанменен айналасы.

Шыдамды,мейрімді де адал жанға,

Жар болсын құдіретімен бір Алласы.

Көрмеген қабақ түйіп,артық сөйлеп,

Қонақжай көңілінің жоқ аласы.

Алла берген кұш-қуат,

Артық та болды санасы.

Міндетін адал атқарар,

Жеткенінше шамасы.

Әнтек баспас аяғын,

Болмасын жұрттың табасы.

Адал жанның бұл күнде,

Артып тұр дүйім бағасы.

Алла беріп абырой,

Жайлаудай болып жағасы.

Тап өзіндей қазірде,

Өзеннің бастау сағасы.

Берік болды сертіне,

Үш баланың анасы.

Асылжанға ұқсасын,

Артына ерген қарасы.

Сыйластықты паш етер,

Әлім мен Кете арасы.

Абзал жанның тұрағы,

Қармақшының қаласы.

Сүйгенінен айрылып,

Жарылғандай қанасы,

Балда ры өсіп-жетілді.

Жар болсын қамқор панасы,

Бір күндері құрылды.

Аспан мен жердің арасы.

Бөбекті ата-анасы аялайды,

Мейірімін-шапағатын аямайды.

Жаратқан берсе ғұмыр,берсе бақыт,

Басына бақыт құсы балалайды.

Баланың денсаулығы бірқалыпты,

Бөледі қуанышқа бар халықты.

Келінге алтын құрсақ ел риза,

Әкелген дүниеге бір алыпты.

Ніресте күннен-күнге келеді өсіп,

Жасқа кеп той жасады тұсау кесіп.

Тіл шықты,оны-мұны сұрақтар көп,

Отбасы шаттанады Шүкір десіп.

Белгісіз өтіп жатыр айлар-жылдар,

Тоқтамас уақытта өтер-зырлар.

Қойнында күндіз-түні анасының,

Айтылар дастандар мен өлең,жырлар.

Нығайтты халықпенен жақындықты,

Өзіне серік етті ақындықты.

Тапқырлық,терең ойлы,ел серісі,

Сөздері ел аузында болды мықты.

Бақытқа бөленгендей ауыл маңы,

Көбейді Рәзиямен бала саны.

Әрбір күн думанымен қалып есте,

Арайлап шапағатпен атып таңы.

Анасын еміп бала сүтке тойды,

Ойламас тойғаннан соң басқа ойды.

Есімі Рәзия болсын деді,

Қария беделді де терең ойлы.

Ерекше түр-сипаты бүкіл елден,

Болған соң аталары  текті жерден.

Әрқашан батыл қадам жасары анық,

Рәзия Шәкіманның ізіне ерген.

Риза басқа келіп қонған баққа,

Жаратқан берсін қуат тіл мен жаққа.

Халықты таң қалдырып талантымен,

Сенімді басар қадам болашаққа.

Еліміз жайма-шуақ өмір сүрді,

Жаңалық сан алуан болып жүрді.

Аты аңыз Аманқұлдың ұрпағына,

Жаратқан берері анық талай дүрді.

Замана елімізге болды жайлы,

Халықтың тіршілігі ғажап сайлы.

Бозторғай қой үстіне жұмыртқалап,

Ұмытты ертеректе болған жайды.

Жан Егем ашқаннан соң сара жолды,

Олқылық,кем-кетіктің орны толды.

Шәкіман екі жасқа келген шақта,

Бектібай аймаңдайлы қызды болды.

Орынды бір Аллаға тәубе қылу,

Жаратқан көкірекке берді жылу.

Дүниеге енді келген Рәзия,

Үкінің баласындай нәзік,сұлу.

Ерекше жас сәбидің түрі-түсі,

Бұл мынау құдыреттің тылсым күші.

Шалқыған жүзін көріп нәрестенің,

Жүзінен көз айырмай үлкен-кіші.

Іңгәләп,мен мұндалап айқай сала,

Шыр етіп дүниеге келді бала.

Тауфих бер Жаппар Егем абырой бер,

Жаратқан дұшпаныма қылма таба.

Бұл күндер қызығымен шықпас естен,

Сыйынып жақын-жуық Алла дескен.

Дүниеге енді келген жас сәбидің,

Ырым ғып Бұлбике әжем өзі кескен.

Таптатпай ешбір жанға намыс-арын,

Жұмсайтын елі үшін қолда барын.

Сақтасын тіл мен көзден Жаппар Егем,

Бабаның сенім артқан ұрпақтарын.

Келбеті жаралғандай сәуле-нұрдан,

Қай кезде мәртебесі биік  тұрған.

Дем бітіп,бұл дүниеден кетсе де өтіп,

Өмірін абыроймен жалғастырған.

Әрқашан мерейі асып,өрлеп алға,

Кір шалмай,қаяу түспей намыс-арға.

Палуан Қуанышбай ұрпағына,

Жар болсын құдіретімен жалғыз Алла.

Қатардан Қуанышбай туған артық,

Байсалды,іске шебер,текке тартып.

Қара нар әкесіне тартып туған,

Қарайды  жақын-жуық сенім артып.

Көтеру мақсатында елдің жайын,

Ерінбей тер төгеді әр сәт сайын.

Дос-жаран ға керек болса асар-көмек,

Қасынан табылады болар дайын.

Қайратты,жігерлі де,болды ер жүрек,

Мұңайып,таусылмайды,ешбір жүдеп.

Қанағат,сабыр берген Жаппар  Егем,

Шалалық-олқылықты жүрер түзеп.

Жайдары,жылы жүзді,сөйлер еппен,

Жүрегі бірге соғар,болар көппен.

Көтерер бауырлардың еркелігін,

Ойланбай кетсе дағы шығып шектен.

Нар тұлға палуанның болды өзі,

Жалындап,өте өткір екі көзі.

Шарқ ұрып аспайды да,саспайды да,

"Бір Алла өзің жар бол" айтар сөзі.

Күреске шыққан  кезде өте сұсты,

Аңғарар,жаңылыспай осал тұсты.

Жаратқан берген дарын,терең ойын,

Іледі жүгірген аң,ұшқан құсты.

Кай кезде абыройлы Алла қалап,

 Алдына қойған мақсат,қойған талап.

Мейрімді,қолы ашық,нар тұлғаның,

Тілейді болашағын бүкіл алап.

Береке берді Алла жолды ашып,

Шапағат,жарқыраған нұрын шашып.

Ортада Қуанышбай жүрсе есен,

Аспаны еліміздің болар ашық.

Үйленіп көктем шыға отау құрды,

Алдында небір асу,мақсат тұрды.

Тағдыры анамыздың мойынында,

Шін ара отбасына мойын бұрды.

Жылжумен күндер өтіп жылдан асты,

Қолына қондырғалы Қолаңшашты.

Алланың болды бүгін үлкен сыйы,

Ұл келді дүниеге міне алғашқы.

Ұлды боп қуанышта шыға көктем,

Немере Ерназарға көптен күткен.

Бек болсын деп Бектібай қойды есімін,

Нұр шашып тұрған кез ед Алла көктен.

Бөбекті ата-анасы аялайды,

Мейрімін,шапағатын аямайды.

Жаратқан берсе ғұмыр,берсе бақыт,

Басына бақыт құсы балалайды.

Баланың денсаулығы бір қалыпты,

Бөледі қуанышқа бар халықты.

Келінге алтын құрсақ ел риза,

Әкелген дүниеге бір алыпты.

Нәресте күннен-күнге келеді өсіп,

Жасқа кеп той жасады тұсау кесіп.

Тіл шықты,оны-мұны сұрақтар көп,

Отбасы шаттанады шүкір десіп.

Белгісіз өтіп жатыр айлар-жылдар,

Тоқтамас уақытта өтер-зырлар.

Қойнында күндіз-түні анасының,

Айтылар дастандар мен өлең-жырлар.

Жасқа кем еңбектеді,тәй-тәй басты,

Мерзіммен уақытылы берер асты.

Бір Алла шашып мейір-шапағатын,

Жаратқан берсін бақыт,ұзақ жасты.

Үлкені Шәкіманның Раушанбек,

Жалындап жүретұғын ел қамын жеп.

Мейрімді,кішіпейіл,жылы жүрек,

Халық айтқан болар бала жасынан деп.

Жаратқан қабілетті берген артық,

Келеді абыроймен бедел артып.

Денелі әрі сұлу,сымбаты да,

Дарынды,тума талант,текке тартып.

Палуан болыс арғы аталары,

Әрқашан қабыл тілек баталары.

Жаратқан берген қабілет арқасында,

Жас талант фантас жазушы аталады.

Тілегін тілеп ел де жақын-жуық,

Аттанды Алматыға білім қуып.

Бітіріп институтты жақсыменен,

Ғылымға араласты белді буып.

Құдығын ол ілімнің терең қазды,

Жалқаулық артқа қойды ерке-назды.

Ойына келмейтұғын адамзаттың,

Ерекше,таңғажайып кітап жазды.

Басына Жаппар Егем  орнатты бақ,

Талантқа талант қосты  Жаратқан хақ.

Ел-халық сүйіп оқып туындысын,

Еңбегін бағалады жоғарғы жақ.

Айналды дағдысына ерте тұру,

Қажет қылт отбасына мойын бұру.

Тарихтан өшпейтұғын орын алды,

Ендігі басты мақсат отау құру.

Алған соң жұмыс жайын қолға тіздеп,

Қарады жан-жағына жұбын іздеп.

Сіңілсі Қыз-Жібектің әлім қызы,

Танысты Тамарамен сіз деп біз деп.

Қай пенде әділ іске таласады,

Жақсыға жақсы жандар жанасады.

Ағамыз Тамарамен отау құрды,

Жұптары жазылмайды жарасады.

 Қуантып,мәз-мейрам қып келген жерін,

Көш бастап,алға сүйрер кете елін.

Беделді жақын-жуық арасында,

Болымды,инабатты болды келін.

Есінен шығармайды бір Құдайды,

Шектеу қып алаламас кедей-

байды.

"Келіннің аяғынан" дейді қазақ,

Келер жыл бөпелі боп өркен жайды.

Әрбір күн берекелі болды сәтті,

Жас жұбай тұрып жатыр тату-тәтті.

Момақан егіз қозы секілденіп,

Сөйлемес бір-біріне сөздер кәтті.

Мекені Алматыдай болды қала,

Бір Алла желеп-жебеп болды пана.

Сәтті күн құдіретімен Жаратқанның,

Екінші дүниеге келді бала.

Балдары                     және Дәулет,

Риза Жаратқанға бүкіл әулет.

Бақыт бер балаларға ұзақ ғұмыр,

Алға өрлет,ел басына бермей нәубет.

Қармақшым ұлан-ғайыр жер киелі,

Айтылар ұлағатты сөз жүйелі.

Ағам мен жеңгеміздің Ай мен күні,

Мейрімді балалары тәрбиелі.

Оқыды екеуі де білім алды,

Жараған тұлпарлардай жібек жалды.

Таңдаған қызметі есеп-қисап,

Тарихта "банкир" деген аты қалды.

Көгерер екі  шыбық талдарымен,

Жинаған  мақтана алмас малдарымен.

Марқайып төбелері көкке жетер,

Қадірлі,ұлағатты балдарымен.

Мүдделер орындалып мақсат-талап,

Ер жетті екі бала Алла қалап.

Атқарып өте үлкен қызметтер,

Халықтың керегіне тұрды жарап.

Жеңгеміз ақ көңіл де,болды сұлу,

Ерекше балаларға жүрек жылу.

Өзгеше бойында көп қасиеті,

Қанағат,сабырлылық,тәубе қылу.

Ағамыз сөзге шебер ұста болды,

Жастарға өнеге де нұсқа болды.

Бұл күнде көктен аққан жұлдыз болып,

Өмірі келте болды,қысқа болды.

Дегенде болашақтың таңы атты,

Бір науқас әлсіретті асыл затты.

Мәскеуде алмастырып бүйректерін,

Алладан пәрмен тілеп ауырып жатты.

Бұл науқас мазалады,кетті үдеп,

Ағамыз ауырсынды қалды жүдеп.

Көп жатты,шарасыздың  күнін кешті,

Сұм ажал аямады жолды кесті.

Еңбегің зор еді  халық үшін,

Көркемде едің ер пішін.

Аспаннан аққан жұлдызсың,

Пейіште нұрың шалқысын.

Баршылық қазағымда жақсы жандар,

Нар тұлға,ел қамқоры биік заңғар.

Бірлік пен берекені қадір тұтқан,

Қырандай қырағы көз көкте самғар.

Байқалмайды бойда оғаш қылығы,

Бектібайдың ізбасары,сом алтынның сынығы.

Отан үшін от кешкен елін қорғап,

Нағыз батыр ағын судың тынығы.

Туғанынан кем көрмеді достарын,

Орындады алған міндет жоспарын.

Әрі ақын болды елге ақылшы,

Тәрбиелеп қазағымның жастарын.

Ақын еді от ауызды жалынды,

Тума талант,ұшқыр  ойлы,дарынды.

Абыройды биік қойған бәрінен,

Таптатпасын дейтін Алла арымды.

Кітаптары шыққан бұрын жарыққа,

Ел балаған Шәкіманды алыпқа.

Қиын-қыстау кезеңдерде жазылған,

Өлеңдерін ұсынамыз халыққа.

Сауап еді жиғаның,

Халықты шексіз сыйладың.

Алдыңнан Алла жарылқап,

Жолдасың болсын Иманың.

Бұл жалған қиын өтпелі,

Асқар таудай өткелі.

Бір жыл болды мінекей,

Дүниеден Абыз өткелі.

Көп барар Ақкөбектер ауылына,

Себеп бар ол ауылға баруына.

Ұнатып көптен бері көңілі кеткен,

Талдырмаш Мәриямкүлдей аруына.

Бәрінен болсын биік арым деді,

Намысым,ұятым мен барым деді.

Өмірде мақсатыма жетер едім,

Болса егер осы сұлу жарым деді.

"Бұйырған қусаңдағы кетпес"-деген,

Жаратқан қиын емес десе берем.

Көктемде мамыражай,сәтті күні,

Тілегін орындады Жаппар Егем.

Алдында талай асу,мақсат тұрды,

Үйленіп үй болуға мойын бұрды.

Бір Алла сәтін салды болды жолы,

Қас сұлу Мәриямкүлмен отау  құрды.

Ай,күн,жыл жайма-шуақ жатыр өтіп,

Қолдары небір шыңға тұрды жетіп.

Берерін Жаппар Егем тоқтатпады,

Он бала берді Алла нәсіп етіп.

Оқыды,білім алды он бала да,

Қызмет жасап жатыр әр салада.

Бәрі де отау тігіп болды отбасы,

Тұрады әр баласы әр қалада.

Мәриямкүл

Жүретін мейірім менен шуақ шашып,

Қай кезде жарқын жүзді мінезі ашық.

Кеңпейіл,сабырлы да,қанағатшыл,

Кетпейтін артық сөйлеп асып-тасып.

Үмітпен басушы едің алға қадам,

Әп сәтте күңіренді бүкіл ғалам.

Жаратқан Иманыңды жолдас етсін,

Мәңгіге ажырады бізден араң.

Адалдықпен төктің маңдай теріңді,

Қастерледің балдарыңды,еріңді.

Сұм ажалға қимағанмен бар ма амал?

Жарық етсін Алла жатқан жеріңді.

Бар еді алда арманың,

Біз білдік дүние жалғанын.

Өлшеулі өмірі бітіпті,

Есептеп берген Алланың.

Жан едің жаны жайсаң,пейілі кең,

Жалғанда бар ма пенде өзіңе тең?

Торлады оттың басын қара бұлт,

Науқасқа ұшырадың қонбайтын ем.

Асқар таудай көп еді алда талабың,

Орынды еді әрбір басқан қадамың.

Отбасының ұйытқысы,қамқоршы,

Ешқашанда тайқымайтын табаның.

Бақыт құс ең орнап басқа қонатын,

Көрген жанның көңілі өзіңе толатын.

Орынды еді елге деген қызмет,

Істеріңе ел риза болатын.

Жан болмас кебін кимеген,

Ажалға басын имеген.

Қапылыста,арманда,

Өтті Баян дүниеден.

Қадиша әже

Берген соң жолды сілтеп тәрбиені,

Балдардың бәрі болды тәрбиелі.

Мүдіріп ел алдында сүрінбейді,

Айтады жақсы пікір,сөз жүйелі.

Раушанбек,Жұмабекпен кетті ерте,

Алланың берген жасы болды келте.

Аңырап жақын-жуық қалды артында,

Қайғы мен қасіреттің күйін шерте.

Мәңгіге бауырлардың аты қалсын,

Бір туған ел-халықпен жақындарсың.

Дүниеде ерте өткен қос арыстың,

Жаратқан алдарынан жарылқасын.

Жарқын еді  жүзі,дидары,

Сауап еді теріп-жиғаны.

Арыстардың жас кеткен,

Жолдасы болсын Иманы.

Ағамыз мейірімді еді әрі әділ,

Сөздері жайма-шуақ қалжың-әзіл.

Көңіліне ешбір жанның қаяу салмас,

Сыйлайды жасы үлкенді жасап мәзір.

Нағашы жұртына біз мойын бұрсақ,

Артық болмас иіліп құлдық ұрсақ.

Ұрпағы Құдайназар бабамыздың,

Қадиша әжеміз еді  алтын құрсақ.

Туады алыптар да аналардан,

Мейірімді,ерін күткен адал жардан.

Тербеткен әлемді де,бесікті де,

Кем емес кез-келгені қара нардан.

Қиындық кездессе де неше алуан,

Мүжіліп,мойынсұнып,қажымаған.

Шыдамды парасатпен бәрін жеңген,

Сыр мінез Қадиша әжем осындай жан.

Жаратқанның көп болып еді  сынағы,

Көп ауырды таусылды енді шыдамы.

Кете барды құзырына Алланың,

Жарқыраған сөнді міне шырағы.

Пенде еді сабырлы да,пейілі кең,

Мінезі өзгермейтін бір жүйемен.

Қартайып абыроймен ел алдында,

Әжеміз өтті міне дүниеден.

Жылы жүз самал еді алдан ескен,

Жері жоқ еш пендемен иша дескен.

Келмеске кетсе-дағы ұзап бізден,

Әжеміз ұмытылмас,шықпас естен.

Бағыштап құран оқып әр сәт сайын,

Пейіште орыныңыз болсын дайын.

Қасынан жақсылардың орын алып,

Жәннатта болсын дейміз жатқан жайың.

Баян

Ақ көңіл қонақжайлық адам ісі,

Жайдары ашық -жарқын жылы түсі.

Жан жары Баяны еді Бақытбектің,

Ашусыз көп алдында болар кіші.

Елді сыйлау жеткенінше шамасы,

Оған жетер қабілеті,санасы.

Бірлікпенен берекенің ұйытқысы,

Ардақты да төрт баланың анасы.

Көздері ойнақшыған алақандай,

Сабырлы жылы жүзді ашық маңдай.

Үкінің баласындай сүп-сүйкімді,

Өсірді балаларын балапандай.

Отбасы өнегелі тату-тәтті,

Әрбір күн думанымен болды сәтті.

Мамыражай,жайма-шуақ атып таңы,

Мәнімен қызық күндер өтіп жатты.

Аллаға қиын емес десе алам,

Төбеден жай түсірді Ақ Тағалам.

Баянның қапылыста демі бітті,

Лезде түнек болды бүкіл ғалам.

Жан едің судан таза аппақ сүттен,

Жетпедің мақсатыңа көптен күткен.

Ойда жоқ қапылыста келген қайғы.

Бұл ажал болды қиын,ауыр жүктен.

Балаларды қоспай әлі қатарға,

Асыққандай тиыштыққа,жатарға.

Бұйрығына мойынсұнып Алланың,

Баян кетті қайта оралмас сапарға.

Адалдықпен төктің маңдай теріңді,

Ардақтадың отбасыңды, еліңді.

Жолдас етсін Иманыңды өзіңмен,

Жарық етсін Алла жатқан жеріңді.

 Келіні болыс бабам Бектібайдың

Алланың берген сыйы,кереметі,

Ақмарал тәрбиелі еді жастан.

"Келіннің аяғынан"деген мақал,

Атанды "жақсы келін"әуел бастан.

Сабырлы,көнтерімді мінезге бай,

Көрмедік артық мінез асып-тасқан.

Қонақжай дастарханы дариядай,

Жері жоқ кібіртіктеп асып-сасқан.

Бірлік пен берекенің арқасында,

Мерейі биік болып алға басқан.

Дүниеге Әлихандай ерді әкелді,

Жалғанда бар ма бақыт бұдан асқан?

Орынды айтқан сөзі әрбір ісі,

Дегендей "асыл тастан,ақыл жастан".

Аузынан шыққан сөзі салиқалы,

Ерте өткен әжелердің ізін басқан.

Істерін таңғажайып теріп жазсаң,

Болады таңғажайып үлкен дастан.

Ұқып пен жауапкершілік тал бойында,

Ортада беделі зор қырдан асқан.

Жамандық еш пендеге ойламайды,

Дос-жарға,ағайынға шуақ шашқан.

Алланың тура болып шапағаты,

Жаратқан құдіретімен жолын ашқар.

Жүрген соң тура жолда,адал ойда,

Артынан сөз болмайды алып-қашқан.

Жаратқан абыройдан айырмасын,

Мерейің үстем болсын алты Алаштан.

Ақ туын Мұсылманның биік ұстап,

Болып еді бабалардың жүзі жарқын.

Айырар дос -дұшпанды емеуріннен,

Білетін әрбір істің екшем парқын.

Үнемі  өрге тасы  домалаған,

Күнбе-күн алға басып,үдеп қарқын.

Ойлаған еліміздің берекесін,

Халықтың арам ойлап,бұзбай шарқын.

Кетпеген шектен шығып,жолдан ауып,

Қазақтың дәріптеген дәстүр-салтын.

Жүйелі айтқан нұсқа пікірлері,

Әр сөзі түсінгенге құйма алтын.

Өгіздей өрге сүйрер шамасынша,

Демейді кейінгіге артқа тартын.

Аяғын артық кетіп жаза баспас,

Дөп басып қателеспес ойлар артын.

Кең ойлы кемеңгерше қызмет қыл,

Дегендей көп ойланба алға талпын.

Алланы естеріңнен шығармаңдар,

Таза жүр Мұсылманның бұзбай шартын.

Қорғаңдар елдеріңді,жерлеріңді,

Танытып күллі әлемге қазақ халқын.

Мінекей бұл дастанды аяқтаймын,

Көтеріп Бектібайдай Баба даңқын.

 Рая

Рая туылады үш ұлдан соң,

Ақкөңіл Алла қалап талабы оң.

Қалайша қатарынан кем болады,

Ұрпағы Бектібайдың болғаннан соң.

Ұқыпты жастайынан қарапайым,

Қалт етпей ата-ананың жасар жайын.

Өзінен жасы кіші бауырларға,

Ылайым қол беруге болар дайын.

Бесаспап қай іске де қабілетті,

Мақсатқа өзі ойлаған қолы жетті.

Білім қуып қол сермеп болашаққа,

Қаласын Алматының мекен етті.

Ойланып болашаққа бәрін салды,

Еркелік,балалықпен артта қалды.

Ошағы білімнің де қазағымның,

Алматы қаласында білім алды.

Шат көңіл жинағандай етек-жеңін,

Салмақтап болашақтың артық-кемін.

Өмір заңы,жүректің қалауымен,

Өмірлік жар болатын тапты теңін.

Дегендей қарсы алдынан самал есті,

Ойласып мәселені әділ шешті.

Ұрпағы Кеген батыр Дүзенменен,

Жұп болып заңды түрде некелесті.

Аяғын сеніммен нық басады,

Талпынған шыңға шығып,қыр асады.

Сәтті күн Тұрмағанбет бабамыздың,

Аулында ұлан-асыр той жасады.

Болмады жас-жұбайлар ешкімнен кем,

Жұп болды бір-біріне терезе тең.

Рая кішіпейіл адал болсы,

Жайдары Дүзен күйеу пейілі кең.

Нығайтты Жаппар Егем екі араны,

Шешеді екеу ара бар шараны.

Алланың берген сыйы,ұрпақтары,

Өсірді,тәрбиелеп үш баланы.

Нар тұлға Дүзен күйеу Асқаралы,

Сеніммен шойын жолды басқарады.

Жүздеген жұмысшының жайын жасап,

Әрқашан ашық-жарқын қас-қабағы.

Сенімді өз-өзіне еді жастан,

Билікке жастайынан араласқан.

Қабілет,белсенділік арқасында,

Кезі жоқ артық кетіп,жаза басқан.

Мақсаттар небір биік алға қойды,

Іс жасар тұжырымдап бір жерге ойды.

Марқасқа жүрген жерін  алға сүйрер,

Ұқыпты болды басшы терең ойлы.

Қадамын сенімменен басар батыл,

Бабасы болғаннан соң Кеген батыр.

Адалдық,қайырымдылық басты мақсат,

Еліне еткен еңбек толып жатыр.

Дүзеннің қолы ашық,көңілі бай,

Қонақтар келсе сырттан болады жай.

Бас қосқан елді жинап үлкен тойға,

Қай кезде күйеу балдар сақадай сай.

Риза Жаратқанның жарлығына,

Мың алғыс күйеулердің барлығына.

Айқара Дүзен салған жолыменен,

Күйеудің болды адал барлығы да.

Қыздар да,күйеулер де ойдан шығар,

Жасамас артық қылық көңіл жығар.

Бәрі де ынжық болмай болды батыл,

Пенде емес дұшпанынан қорқып ығар.

Кең қылған шарықтатқан ақыл-ойын,

Билеген намыс-жігер тұла бойын.

Жиендер күйеулер мен қыздарына,

Жаратқан берсін бақыт-абыройын.

Балдарымның баласы,

Балдан тәтті немерем.

Ұрапағым  үшін әлемнің,

Бар жақұтын терер ем

Қажет болсам сендерге,

Жер шетінен келер ем.

Мұқтаж боп тұрсаң қиналып,

Жүректі алып берер ем.

Жетелесең ерінбей,

Іздеріңнен ерер ем.

Балаңнан артық шіркіндер,

Жаратқан қандай шебер ең.

Өмірімнің жалғасын,

Ұрпағыма сенер ем.

Баласына атаның,

Мейірімді себер ем.

Жарқыраған жүзіңді,

Ай мен күнге теңер ем.

Жиған-терген мал-мүлкім,

Ұрпағыма дерер ем.

 Үлкенді сыйлау салтымыз

Қарттарым  аманбысың тарландарым,

Ойлаған орындалсын армандарың.

Ай сайын қолға тиіп зейнетақың,

Ақшадан арылмасын қармандарың.

Сендерді ойлап жүрсін балаларың,

Қасыңда ойнақтасын таналарың.

Ел аман берекелі заман болып,

Бір жүрсін інілер мен ағаларың.

Қариялар шаршамаңдар,жалықпаңдар,

Бір жүріп ойнап-күліп шарықтаңдар.

Шүкірлік бір Аллаға тәубе етіп,

Бос сөзге көп ойланып тарықпаңдар.

Болсыншы елім аман,жерім аман,

"Не болды?"-демеңдерші мына заман.

Ерікті ел жігіт-қызым аман болса,

Келешек жағдайымыз болмас жаман.

Сондықтан тілейік біз жақсы лебіз,

Еліме құт-береке берсін деңіз.

Денсаулық,ауызбірлік бола берсін,

Алланың берген дәмін теріп жеңіз.

Қарттарым,сендерге Алла саулық берсін,

Құрметті үйлеріңе достар келсін.

Тап-таза салауатты болғаныңды,

Қазіргі ел билеген жастар көрсін.

Сыйлаңдар ата-анаңды балаларым,

Ренжіп суымасын араларың.

Үлкенді құрмет тұту өз салтымыз,

Біздерге із тастаған бабаларым.

 Ана тілім

Неше ғасыр сөйлеп келген тілім бар,

Осы тілмен жазылды көп ғылымдар.

Ақын-жырау неше түрлі кітаптар,

Тарихтарда жазып келді білімдар.

Адам біткен түсінісер тілменен,

Айтылғанмен неше алуан үнменен.

Сөйлесесің жақсы-жаман сөздермен,

Ол дүниеде рухпенен,дінменен.

Қазақ тілі ешбір тілден кем емес,

Өзің сүйіп сыйламасаң тіл емес.

Ана тілім осыншама бай тілді,

Текке ғана ұлт жаулары елемес.

Қазақ тілі мемелекеттік тіл болды,

Өз тілімде сөйлейтұғын күн болды.

Кеше өткен боданлықтың кезінде,

Тілім құрып басқа тілге күң болды.

Енді міне барлық тілмен теңдесті,

Бұл тіліме енді үстемдік келместі.

Өкіметім,президентім  қаулы етті,

Қазақшалап сөйлетеміз жерлесті.

Ана тілін,баба тілін сүйемін,

Қазақ болып жаратылды сүйегім.

Ана тілін біле тұра қорлаған,

Кей қазаққа жеркенішпен күйемін

Өз тіліңді құрметтей біл ағайын,

Өзге тілдің үйрене бер  талайын.

Егеменді елім мәңгі жасасын,

Бірлік беріп халқыма Құдайым.

Ана тілі ақ сүті ғой анаңның,

Ерте ойлан,тілі аумасын балаңнын.

Ұлтжандығы мейірімділік нығайсын,

Дәстүрімен салып  кеткен бабаның.

 Жетпіс мінсе желкеңе

Жетпіс мінсе желкеңе,

Салмақ түсер батпандай.

Біреуге емес өзіңе,

Білініп тұрар батқандай.

Сәл нәрседен қорқасың,

Жүре алмайсың сақтанбай.

Тұла бойың жазылмас,

Қызыл шай ішіп баптанбай.

Сөйлесең жосып кетесің,

Жалғыз өзің шапқандай.

Жаттанды сөздер айтасың,

Ойлап өзің тапқандай.

Кейде бір байып кетесің,

Мың жылқы ұстап баққандай.

Көтересің кеудені,

Алтын-гауһар таққандай.

Тарих айтып ешесің,

Шежіре жинап жатқандай.

Өз әліне қарамай,

Өзгедер білгір боласың.

Оны әзілге шатқандай,

Жаман сөз жанға батады.

Улы ара шаққандай,

Кім едік біз құрбылар,

Біреуге сын таққандай.

Кетеміз кейде орынсыз,

Дария болып аққандай.

Өтірік-өсек айтсақ та,

Қоймаймыз сірә мақтанбай.

Қартайғанда тәубе қыл,

Өлім тұр алда оқпандай.

Әлің кетіп алжырсың,

Қыркүйек зәрі соққандай.

Адамға мың жасау жоқ,

Ертеде өткен Лұқпандай.

Есі барға несі бар,

Болдық қой сөзді ұққандай.

Ақсақал деген ардақты ат,

Ойпаттан тауға шыққандай.

Сол атаққа дақ салма,

Өзіңді жарға жыққандай.

Ұрпақтарға үлгі бол,

Сом алтынар соққандай.

Ар жағымыз белгілі,

Болғанмен жайын жұтқандай.

Сыпайы таза шал болсақ,

Ораза,намаз тұтқандай.

Мүсәпір болып жүрмейік,

Ұялып көптен бұққандай.

Ақылгөй деп сөкпеңдер,

Тіліме ине тыққандай.

Сөзіме түсін құрдастар,

Тазартып сүзбе сыққандай.

Бала емеспін баяғы,

Ойнап асық ұтқандай.

Шәкіман осы ортаңа,

Сәлем жолдам отқандай.

Көп ойлаңдар өмірді,

Ашыққан мен тоқ қандай.

Айыра білсең арасын,

Барлықпенен жоқ қандай.

Түленше теріс жүрмейік,

Түнде тұрып жортқандай.

Қысқаша осы ойымды,

Болайын енді қорытқандай.

 65-ші бетке

Деп жазды ақын жырларын,

Ақтарып іште сырларын.

Әрі батыр,әрі ақын,

Аңғардық небір қырларын.

Кәрілік қатер төндірді,

Айтқанына көндірді.

Жай басып келген сұм ажал,

Үміттің отын сөндірді.

 57-ші бетке

Ержетті нартұлғалы жігіт болды,

Жиырмаға міне биыл жасы толды.

Колхоздың жұмысында күн менен түн,

Айырар дәрежеде оңды-солды.

Сол жылы солдат болды әскер барып,

Қолына автомат пен винтовка алып.

Екі жүз солдат болды әр ұлттан,

Күндіз-түн шынығады  барын салып.

Дегендей бұл тиыштық жарамасты,

Басталды қырғын-соғыс аяқасты.

Ел қорған алғашқының бірі болып,

Барды да қан-майданға араласты.

Үш рет қан-майданда жараланды,

Ышқынып шүберекке  түйіп жанды.

Айрылып ес-тұсынан әлсіреді,

Атырды қияметпен атар таңды.

Балайтын ел мен халық нағыз ерге,

Сүйеніш қамқор болған туған елге.

Қырық төрттің қысында есен-аман,

Оралды мүгедек боп туған жерге.

Оралды қан-майданнан жауды жеңіп,

Жаралы денсаулығы мүлде кеміп.

Емделіп өз-өзіне келген кезде,

Үкімет қызметтер берді сеніп.

 85-ші бетке

Ардақтар,қадір тұтар халқымызды,

Дәріптеп,дәрежелер салтымызды.

Аяулы Шәкіман мен Мәриямкүл,

Өсірді тәрбиелеп алты қызды.

Дариха түсірмеді арға дақты,

Қадірлеп басқа келіп қонған бақты.

Қожаның Керейіті текті жердің,

Маздатып,жарқыратып отын жақты.

Шарипа қадірлейді құрбы-досты,

Ұнатар жарқын жүзді,көңіл қошты.

Орта жүз Марал баба ұрпағымен,

Мәңгіге некелесіп басын қосты.

Назипа алға үлкен мақсат қойды,

Бір өзі атқарады думан-тойды.

Медицина ғылымының кандидаты,

Мұғалім қазір таңда абыройлы.

Жаратқан бергеннен соң ашып жолды,

Гүлбану болашаққа сілтеп қолды.

Төле би,Үйсін баба әулетіне,

Қадірлі ел ұнатқан келін болды.

Үдетіп Зульфия да алға қарқын,

Аңғарып әрбір істің екшеп парқын.

Агроколледждің білімді мұғалімі,

Ғылымға үлесі көп жүзі жарқын.

Күйеулер Темірхан мен Жаңаберген,

Досан да адал бажа ізіне ерген.

Әулеті Шәкіманның дән риза,

Болған соң күйеу балдар текті жерден.

Жетерлік қуануға себеп-салдар,

Егілген қолыменен шыбық талдар.

Бірінен-бірі өткен кіл сымбатты,

Бұл міне қыздар менен күйеу балдар.

 Күйеулер Дүзен менен Жаңаберген,

Темірлан адал бажа ізіне ерген.

Әулеті Шәкіманның дән риза,

Болған соң күйеу балдар текті жерден.

Досан да күйеу болды пейлі адал,

Жаратқан берген сымбат берген ажар.

Жамандық тірі жанға ойламайды,

Мереке жүрген жері думан-базар.

Тынымсыз күндіз-түні еңбек етті,

Жоғары дәрежеге қолы жетті.

Алланың жарлығына кім көнбеген?

Шарасыз бұл фәниден ерте кетті.

Гүлбану болды бара жақсы келін,

Бақытты қылу ойда Үйсін елін.

Жан жары өтті дүниеден,

Жаратқан жайлы етсін жатқан жерін.

 Назипа білімді де қабылетті,

Турашыл,жаны жайсаң әділетті.

Алладан бар тілегі Әлинасы,

Жаратқан Әлинаны дарын етті.

Зульфия Дамирменен мақтанады,

Күмәнсыз аққа Құдай жақ болады.

Қазақтың болары анық көшбасшысы,

Еңбегі шүкір Алла ақталады.

Ардақтар,қадір тұтар халқымызды,

Дәріптеп,дәрежелер салтымызды.

Аяулы Шәкіман мен Мәриямкүл,

Өсірді тәрбиелеп алты қызды.

Дариха түсірмеді арға дақты,

Қадірлеп басқа келіп қонған бақты.

Қожаның Керейіті текті жердің,

Маздатып,жарқыратып отын жақты.

Шарипа қадірлейді құрбы-досты,

Ұнатар жарқын жүзді,көңіл қошты.

Орта жүз Марал баба ұрпағымен,

Мәңгіге некелесіп басын қосты.

Назипа алға үлкен мақсат қойды,

Бір өзі атқарады думан-тойды.

Медицина ғылымының кандидаты,

Мұғалім қазір таңда абыройлы.

Жаратқан бергеннен соң ашып жолды,

Гүлбану болашаққа сілтеп қолды.

Төле би,Үйсін баба әулетіне,

Қадірлі ел ұнатқан келін болды.

Үдетіп Зульфия да алға қарқын,

Аңғарып әрбір істің екшеп парқын.

Агроколледждің білімді мұғалімі,

Ғылымға үлесі көп жүзі жарқын.

Күйеулер Темірхан мен Жаңаберген,

Досан да адал бажа ізіне ерген.

Әулеті Шәкіманның дән риза,

Болған соң күйеу балдар текті жерден.

Жетерлік қуануға себеп-салдар,

Егілген қолыменен шыбық талдар.

Бірінен-бірі өткен кіл сымбатты,

Бұл міне қыздар менен күйеу балдар.

 Күйеулер Дүзен менен Жаңаберген,

Темірлан адал бажа ізіне ерген.

Әулеті Шәкіманның дән риза,

Болған соң күйеу балдар текті жерден.

Досан да күйеу болды пейлі адал,

Жаратқан берген сымбат берген ажар.

Жамандық тірі жанға ойламайды,

Мереке жүрген жері думан-базар.

Тынымсыз күндіз-түні еңбек етті,

Жоғары дәрежеге қолы жетті.

Алланың жарлығына кім көнбеген?

Шарасыз бұл фәниден ерте кетті.

Гүлбану болды бара жақсы келін,

Бақытты қылу ойда Үйсін елін.

Жан жары өтті дүниеден,

Жаратқан жайлы етсін жатқан жерін.

 Назипа білімді де қабылетті,

Турашыл,жаны жайсаң әділетті.

Алладан бар тілегі Әлинасы,

Жаратқан Әлинаны дарын етті.

Зульфия Дамирменен мақтанады,

Күмәнсыз аққа Құдай жақ болады.

Қазақтың болары анық көшбасшысы,

Еңбегі шүкір Алла ақталады.

Мейрімді,жаны жайсаң,инабатты,

Халықтың мақтаулысы келін Анар.

Ызылып ел алдында басы сыйлы,

Қай кезде жалын шашар екі жанар.

Жиналмай ешқашанда дастарханы,

Қонақтан,үлкендерден бата алар.

Қай кезде алға қарай талпынады,

Жан емес кейін тартып көштен қалар.

Сәл ғана кемшілікке жол берілсе,

Қырағы,мүлт жібермес көзі шалар.

Білместік келіндерде болып жатса,

Байыппен демеу болып жолға салар.

Ата-енеге қызмет болды адал,

Адалдықпен әр пенде сауап табар.

Лайым елден алған алғыс,бата,

Шырағым қосағыңмен қоса ағар.

Тарылып ешқашанда қабақ шытпас,

Үлкеннің әдеті жоқ қолдан қағар.

Шығады көпшіліктің көңілінен,

Қадірлі бұндай келін елге жағар.

Алланың шын көңілмен сүйген құлы,

Жалғанда сом алтыннан алтын тағар.

Ізбасар қазір таңда екі ұлы бар,

Қазақша деп айтады "атқа шабар".

Қызы бар Әлиядай мәпелеген,

Күтеді Жаратқаннан жақсы хабар.

Жұмсайды ретімен қаражатты,

Шығатын шығынның да орнын жабар.

Қашпайды ешқашанда қиындықтан,

Анаржан емес әйел басын бағар.

Жаратқан берген пейіл-көңіліне,

Көз сұқтан өкініштен Алла қағар.

Абырой берген мол ғып берекесін,

Жан Егем құдіретімен бол панасы.

Жүз жасқа жақындаған қарт майдангер,

Қолында ед Шәкімандай ел ағасы.

Аялап балапандай мәпеледі,

Болмады істерінің еш шаласы.

Қалтқысыз ата-анаға қызметін,

Жасайды Мұсылманның қай баласы.

Болған соң көңілді де ашық-жарқын,

Мереке думанменен айналасы.

Шыдамды,мейрімді де адал жанға,

Жар болсын құдіретімен бір Алласы.

Көрмеген қабақ түйіп,артық сөйлеп,

Қонақжай көңілінің жоқ аласы.

Алла берген кұш-қуат,

Артық та болды санасы.

Міндетін адал атқарар,

Жеткенінше шамасы.

Әнтек баспас аяғын,

Болмасын жұрттың табасы.

Адал жанның бұл күнде,

Артып тұр дүйім бағасы.

Алла беріп абырой,

Жайлаудай болып жағасы.

Тап өзіндей қазірде,

Өзеннің бастау сағасы.

Берік болды сертіне,

Үш баланың анасы.

Асылжанға ұқсасын,

Артына ерген қарасы.

Сыйластықты паш етер,

Әлім мен Кете арасы.

Абзал жанның тұрағы,

Қармақшының қаласы.

Сүйгенінен айрылып,

Жарылғандай қанасы,

Балда ры өсіп-жетілді.

Жар болсын қамқор панасы,

Бір күндері құрылды.

Аспан мен жердің арасы.

Келіннің екіншісі Қожакелді,

Арманын Әзірбектің Құдай берді.

Қосылды таңдауысен ғашық жүрек,

Той жасап дүркіретіп аспан-жерді.

Шүкіршілік орындалды міне талап,

Бәрі де ойдағыдай Алла қалап.

Риза Жаратқанның бергеніне,

Қарайды қас сұлуға елі балап.

Жаратқан берген артық қабілетті,

Үйленуге Әзекеңнің ойы кетті.

Мақсатқа қолы жетер талпынғанның,

Сұлуға Айзададай қолы жетті.

Уыста шешек атқан қырдың гүлі,

Үйленді Жаратқанның сәтті күні.

Сұлудың нағыз өзі аңыздағы,

Дауысы сыңғырлаған әсем үні.

Шүкірлік еткен еңбек ақталады,

Басына Қыдыр дарып бақ қарады.

Әзірбек Айзадамен жарасқан жұп,

Ұлдары Нұржанменен мақтанады.

Байыппен жаймен ғана айтқан сөзі,

Мұрыны құлағы мен екі көзі.

Артынан қарағанда жүрген жүріс,

О,ғажап,Шәкіманның нағыз өзі.

Көргкеннің ұқсастыққа көңілі толар,

Әкеге ұқсағанға бақыт қонар.

Тұрғыны қазіргі таңда Астананың,

Мінекей бақыт деген осы болар.

Ұстамас ешқашанда іште дақты,

Жүректі,тура айтар,өте мықты.

Алланың берген атақ-абыройы,

Зейнетке теміржолдан былтыр шықты.

Айзада болды келін ары таза,

Нық жүрер жаңылысып баспас жаза.

Барынша сабыр берген Жаратқан хақ,

Орынсыз артық сөйлеп алмас жаза.

Болды да жықсы келін ойдан шықты,

Жеңеді төзімменен қиындықты.

Үнемі тіршіліктің ортасында,

Бірінші жолға қояр тазалықты.

Ақ туын Мұсылманның биік ұстап,

Болып еді бабалардың жүзі жарқын.

Айырар дос -дұшпанды емеуріннен,

Білетін әрбір істің екшем парқын.

Үнемі  өрге тасы  домалаған,

Күнбе-күн алға басып,үдеп қарқын.

Ойлаған еліміздің берекесін,

Халықтың арам ойлап,бұзбай шарқын.

Кетпеген шектен шығып,жолдан ауып,

Қазақтың дәріптеген дәстүр-салтын.

Жүйелі айтқан нұсқа пікірлері,

Әр сөзі түсінгенге құйма алтын.

Өгіздей өрге сүйрер шамасынша,

Демейді кейінгіге артқа тартын.

Аяғын артық кетіп жаза баспас,

Дөп басып қателеспес ойлар артын.

Кең ойлы кемеңгерше қызмет қыл,

Дегендей көп ойланба алға талпын.

Алланы естеріңнен шығармаңдар,

Таза жүр Мұсылманның бұзбай шартын.

Қорғаңдар елдеріңді,жерлеріңді,

Танытып күллі әлемге қазақ халқын.

Мінекей бұл дастанды аяқтаймын,

Көтеріп Бектібайдай Баба даңқын.


Қожабай ахун

Бисмилла жар бол Алла пана болып,

Жыр жазам демеу болып өзің қолда.

Ахунды Қожабайдай толғамақпын,

Талпынып қаламымды  алдым қолға.

Дастанын Қожабайдың  бастамақпын,

Жүретін ақниет пен тура жолда.

Қабілет Алла берген арқасында,

Бас бұзар талайларды салған жолға.

Ілімі түпсіз терең мұхит еді,

Дүние сақталатын алтын қорда.

Қыспағы советтердің қатты болып,

Кітабын тастап еді  темір торға.

Күш алып большевик пен белсенділер,

Үкімет дінге қарсы біздің сорға.

Кезінде Бұқарадан алып келген,

Кітаптар тимейтін еді қолдан-қолға.

Тәуелсіз мемлекет болдық міне,

Қолымыз бұндай күнге жетті зорға.

Қаншама қан төгілді бұл күн үшін,

Өрекпіп,лекірмейік оң мен солға.

Ақ болсын пейілдерің мәрт болыңдар,

Жастарым Алла салсын тура жолға.

Бірлік пен берекенің арқасында,

Қазағым қазір таңда үлкен орда.

Қылды да Молдаларды халық жауы,

Атты да лақтырды әкеп терең орға.

Заманын Сталиннің еске алмайық,

Жан Егем пана болып өзің қорға.

Дегендей:"Семіздікті қой көтерер",

Шіреніп дым көрмеген пасық болма.

Егемен елдігіміз мәңгі болсын,

Мінекей бұл жетістік,үлкен олжа.

Жеттіңдер білім алып биік шыңға,

Ойланып болашақты өзің болжа.

Қорғаңдар Отаныңды,жерлеріңді,

Ұстаңдар ел тізгінін берік қолда.

Отан үшін отқа түс,қорға еліңді,

Болашаққа қаланған кірпіш бол да.

Дүниенің кеңдігінен қандай пайда?

Бас еркің болғаннан соң бөтен қолда.

Көп көрді үкіметтің қыспақтарын,

Білімдар Тұрақ ұлы Мінәж Молда.

Тарихта жақсылардың аты қалсын,

Әбсалам дастан жазып ойды толға.

Қазақтан тәлім алсын бүкіл ғалам,

Қазақ елі құлпырып жайна,солма.

Жаратқан қуат берсін Исламға,

Жан Егем халқымды сал тура жолға.


Дүниеден қосымды артып, өтсем де өзім,

Аралап жердің жүзін жүрер сөзім!

Көре алмай кейінгіні кеттім - ау! – деп.

Арманда болмай - ақ қой екі көзім, - деп жырлаған Сыр шайыры Тұрмағамбет Ізтілеуовті бүгінде төрткүл дүние танып, тау тұлғасын мойындап, жаһұттай жырларын жүректеріне құйып, кәусар бұлақтан сусындағандай. Тау тұлға Тұрмағамбет жайлы айтар аңызға белгісіз әңгімелер де, жырлар да мәңгілікке жалғаса бермек. Соның бірі жыршы, ақын «Қолыма қалам алдым шайырларша», «Таубайдың торысы», «Тоқтаболат хан»  және «Текей батыр»  дастандарының авторы Әбсалам Омаровтың «Төрткүл дүние таныған Тұрмағамбет» атты жаңа туындысын ұсынамыз.  

 

төрткүл дүние

таныған тұрмағамбет

Я, Аллам, бисмилла, деп, сөз бастайын,

Мақсатым бір қомақты жатыр алда.

Халқымның көңілінен шықсам деймін,

Мерейім үстем болып өрлеп алға.

Сөздері Тұрмағамбет бабамыздың,

Ұнайды ойдан шығып кемпір-шалға.

Мысалмен мысқыл сөздер ойдан шығып,

Ой салар әрбір сөзі балаларға.

Бабамыз өте тапқыр, әзір жауап,

Тимейді шектен шығып намыс-арға.

Сөздері мір оғындай өте жойқын,

Нысапсыз мейірімі жоқ адамдарға.

Ұқсайды, дәріс берген шәкірттері,

Көктемде бүршік жарған шыбық талға.

Ақылмен нақыл қылып айтқан сөзі

Бергісіз таңдай жұлар шекер-балға.

Ықпаған, қаймықпаған еш пендеден,

Тура сөз салған басын талай шарға.

Ойламай бастың қамын, көпшіл болды,

Қызықпай дүние қуып ақша-малға.

Сынаған өткір сөзі басшыларды,

Соқтырды қайта-қайта басын жарға.

Жолымен мұсылманның өмір сүрді,

Қанағат қылар тәуба қолда барға.

Өткізді ұзақ жылын тар қапаста,

Ұқсайды нағыз жампоз қара нарға.

Нақақтан жазалады кесті үкім,

Құлақ сап мән бермейді айтқан зарға.

Солақай саясаты үкіметтің,

Қыранды көк жүзінде қылды қарға.

Зорлыққа-зомбылыққа мойымады,

Шыдады көрген небір азаптарға.

Көтерді нардың жүгін қайыспады,

Ұқсайды күш иесі алыптарға.

Тіліне берген Егем дарындылық,

Тыңдаңдар баба айтқанын назар салда.

Нақпа-нақ жаздым бұрып-бұрмаламай,

Бұл жырды бір қарап шық қолыңа алда.

Ұқыптап сөз маржанын зердеңе түй,

Қатардан қолдан келсе кейін қалма.

Түсінсең асыл сөздің құдіретін,

Сорпа ішіп тойғандайсың жая-жалға.

Рухы бабамыздың ырза болар,

Бұл жырды оқып ғибрат алғандарға.

Бір туар Тұрекеңдей асылы бар,

Нұр жаусын қазақ деген тарландарға,

Қайсарлық, қажырлылық қазаққа тән,

Ұқсаған түз тағысы, арландарға.

Берерін Жаппар Егем тоқтатпасын,

Кем-тарға қарап назар салғандарға.

Демесін қолтығынан жарбол Алла,

Сауапты игілікті іске барғандарға.

Тілеймін ұзақ ғұмыр, зор денсаулық,

Елеусіз, ескерусіз қалғандарға.

Қазақтың мәртебесі биік болса,

Ағайын бұл жалғанда арман бар ма?

Еске алып ертеректе болған жайды,

Сыр ашып Тұрмағанбет баба жайлы.

Әңгіме, өлеңдерін жинастырдым,

Шығарған тапқырлығы аспанға Айды.

Есімнен жүруші еді шықпай көптен,

Жарқын күн туды бүгін нұрын төккен.

Естіген-білгеніме қосымша боп,

Тың дерек шықты біраз Қасарбектен.

Ел аузынан жинадым біраз дерек,

Жаратқан оңды қылсын өзі демеп.

Айтқан сөз өлеңдерін жария етем,

Қолдасын Тәңір Ием желеп –жебеп.

Ал енді қағаз алда, қалам қолда,

Қаламым сүрінбесін ұзақ жолда.

Сөздері міне бүгін бостандықта,

Шыға алмай жатты бұрын темірторда.

Қанағат қылған бабам қара суды,

Қара бет, масқара еткен талай қуды.

Бабаның сөздерінің жарық көрер,

Қазаққа міне бүгін күні туды.

Ассалаумағалейкум елім-халқым,

Ардақтап, дәріптеген дәстүр-салтын.

Ерекше мір оғындай, алмас қылыш,

Қазақтың әрбір сөзі Жауһар-Алтын.

Баурайды ұшқыр сөздер бар адамды,

Тәңірім аман етсін айналамды.

Төрт қатар өлеңіне сиғызады,

Ұшы жоқ, қиыры жоқ бар ғаламды.

Дәстүрден, сыйластықтан мен аспаймын,

Кідіріп кібіртіктеп еш саспаймын.

Баба жайлы естіген білгенімді,

Тыңдаңдар Алла қосса мен бастаймын.

Қазақтың берекесі өрлеп алға,

Думанды жарқын күндер жатыр алда.

Шарықтап өркен жайсын қазақ халқы,

Жар болып құдіретімен демеп Алла.

Ел тиыш, жайма-шуақ  жайлы заман,

Дініміз қуат алған есен-аман.

Бар пенде бір атаның баласындай,

Нұр шашып елжірейді бүкіл ғалам.

Шалқыған суға толы өзен-көлі,

Жағада ойнақтайды малдың төлі.

Шүйгін шөп, қалың құрақ жердің беті,

Мыңқырған малға толы ылди-өрі.

Көлдері үпір-шүпір балық тулап,

Қаз қонып, үйрек ұшып, құстар шулап.

Жарысып күн ұзағына құлынмен -тай,

Барады қызықпенен өмір зулап.

Ерекше қойған алға мақсат-талап,

Жұмыла бірлікпенен бүкіл алап.

Жайдары, жайма-шуақ сәтті күні,

Ізтілеу ұлды болды Алла қалап.

Мың сегіз сексен екінші жыл шілде айы,

Аллаға шүкір жақсы елдің жайы.

Жержаннат Сыр бойының жайлауында,

Қазақтың туды оңынан күнмен-айы.

Таң алды дүрліктіріп бүкіл елді,

Ізтілеу отбасына перзент келді.

Алладан сұрағанның бүйірі шығар,

Тілекті жан Егемнің өзі берді.

Ерекше дүниеге келді бала,

Қарайды сәбиге әке назар сала.

Сүйінші бір-бірінен сұрап жатыр,

Тарады жақсы хабар айналаға.

Дүниенің сәтті күні ашты есігін,

Жақындар даярлауда тал бесігін.

Аман-сау тұрсын деген мақсатпенен,

Қария Тұрмағанбет деп қойды есімін.

Баланың болатындай жүзі жарқын,

Бөлердей қуанышқа елін-халқын,

Атаға Қыдыр Баба берген аян,

Әр істің айырардай ара парқын.

Анасы перзентіне күлімдейді,

Көзіне Сырдың сұлу гүліндейді.

Құлпырып күннен- күнге келеді өсіп,

Әлсіздік, баяу қылық білінбейді.

Жасқа кеп неше түрлі қылық ашты,

Аяғын апыл-тапыл тәй-тәй басты.

Тәмпиіп танаулары қысқа мойын,

Кең маңдай, жұқа ерін, қиғаш қасты.

Екіде екі аяққа кәміл мінді,

Оң-солын ажыратып анық білді.

Сөздері әрбір айтқан шекер балдай,

Сайратты бір Алла деп қызыл тілді.

Үш жаста зыр жүгірді тыным таппай,

Көңілді көп сөйлейді ауыз жаппай.

Жалғыз ұл ерке тотай, емін-еркін,

Өсірді-мәпеледі қолдан қақпай.

Зыр қағып әне-міне төртке келді,

Әкемен асты асу, небір белді.

Танысып жақын-жуық, ағайынмен,

Аралап тамашалап қайтты елді.

Дегенше  әне – міне келді беске,

Өткен күн қызығымен қалды есте.

Құлпырып гүлдей жайнап келеді өсіп,

Тоқыған ұқыппенен шебер кесте.

Алтыға келді міне күліп ойнап,

Асыр салып бір тыным жоқ салып ойнақ.

Қозымен –лақ қайтарып, ертелі кеш,

Толғанып бас қатырмас әріні ойлап.

Таныды жеті жаста оңын-солын,

Жаратқан мақсатына жеткіз қолын.

Ақ қылып періштенің көкірегін,

Мейірімді Жалғыз Алла ашсын жолын.

Сегізде толыққандай ақыл-есі,

Кем емес сабыр-қуат, өнегесі.

Туымы-тумысыда елден ерек,

Қатардан артық болсын несібесі.

Тоғызда мешіт барды білім қуып,

Сеніммен болашаққа белін буып.

Жолыңды Алла өзі оңғарсын деп,

Тілеуін тілеп қалды жақын-жуық.

Сыйынып Жаратқанға буып белді,

Қашыққа дос-жаранды, тастап елді.

Атағы көпке мәлім өзі «Ахун»

Ізтілеу Алдашбайға алып келді.

Оқытып-тәрбиелеп беріп бағам,

Сламға берсін қуат бір Жасаған.

Баламның болашақтан үміті зор,

Сүйек мендік, еті сендік бердім саған.

Бір Алла ашсын ынта-ықыласын,

Қырандай жайсын керіп кең құлашын.

Тілейді ел денсаулықпен ұзақ ғұмыр,

Құдірет төксін нұрын ықыласын.

Жаратқан қиын емес десе берем,

Мейірімі мұсылманға өте ерен.

Жоғарғы «Ахун» деген атағы бар,

Білімі ұстазының өте терең.

Шыңдауға, тәрбиелеп білім беріп,

Ұстаздың ақ жүрегі тұрды еріп.

Ғаламның құпиясын ашар еді,

Бергенін Егеміздің алса теріп.

Сәтті күн «Әліппе» -ні кетті бастап,

Еркелік, балалықты артқа тастап.

Ынтасы, зейініде елден ерек,

Жатады кітаптарын басқа жастап.

Шүкірлік жаман емес аяқ алыс,

Баспайды екі аяқты шәлкем шалыс.

О, тауфих «Ә» дегеннен оза шапты,

Сенімді болмайтына кейін қалыс.

Кітаптан көз алмайды ұзақ күнге,

Назарын аудармайды жөнсіз үнге.

Зердеге тоқып жатыр оқығанын,

Сәл ғана көз іледі ұзақ түнге.

Қадірлі сүрелерді жатыр жаттап,

Алланың жазуынан кетпей аттап.

Шеберлер тасқа қашап жазғандай-ақ,

Қалады оқығанын есте сақтап.

Көңілінен ұстазының тұрды шығып,

Сескеніп, кібіртіктемес ешбір ығып.

Ата-ана, өскен орта еске түссе,

Алады көздің жасын сығып-сығып.

Жарқын күн өтіп жатыр қалар есте,

Әлме-әл туған ауыл түсіп еске.

Бар мақсат болды алда оқып-тоқу,

Бел буды елді ойлап өкінбеске.

Ұшталды Алдашбайдан тәлім алып,

Қырағы, мүлт кетпейді көзі шалып.

Құранға түсіп кетті алдақашан,

Басқалар жүргенінде өліп-талып.

Қаридай аяттарды білді жатқа,

Ұстазын қалдырмайды жаман атқа.

Қабілет, мол қасиет берген Алла,

Тұрекең қабілетті адамзатта.

Келгелі толды уақыт жылға міне,

Әр істің айырады нарқын біле.

Шағады шариғатты шемішкедей,

Көңілді әрқашанда жүрер күле.

«Құранды» толығымен алды жаттап,

Жолынан Жаратқанның кетпес аттап.

Қай кезде Аллла аузында Құран қолда

Ешқашан сөз айтпайды балағаттап.

Ірікпей тік айтады келген ойды,

Пенде жоқ Тұрекеңдей терең ойлы.

Тік мінез, тура айтар, қайтпас қайсар,

Мақсаттар алуан-алуан алға қойды.

Тасындай іріктелген терең сайдың,

Нақ өзі қолы ашық Атымтайдың.

Қабілет, зеректілік арқасында

Еңбегі қайтты міне Алдашбайдың.

Тума талант, дарынды бұл елдегі,

Тап бұндай тумас адам кез келгені.

Ақылды, ұшқыр ойлы, әзір жауап,

Ұлынан Ізтілеуді қайтты еңбегі.

Ұғады арабшаны Аяттағы,

Демейді бұны білу қаяқтағы.

Үш жылда бітіретін тапсырманы,

Бір жылда жақсыменен аяқтады.

Дем алды он күн жатып ауыл барып,

Сөйлейді көсемдердей топты жарып.

Айтқаны әділетсіз, топастардың,

Кетеді сары аяздай жүзін қарып.

Мешітке көп кідірмей келді қайтып,

Жіберген ата-ана сәлем айтып.

Тек қана оқу болды бар мақсаты,

Кетпестей жолдан шығып, енді тайқып.

Сабағын келіп бірден жалғастырды,

Алдында биік-белес мақсат тұрды.

Дүниенің тіршілігін қойып артқа,

Ілімнің ақ жолына мойын бұрды.

Талантты шәкірттердің болды алды,

Артында ұмытылмас бір жыл қалды.

Ізтілеу Құдай деген кісі еді,

Орташа шаруа еді емес малды.

Топ бастар басшысындай жүр саяқтың,

Шәкірті дей көрмеңдер бұл қаяқтың.

Мешіті Сыр бойында Алдашбайдың,

Күшімен салынып  еді Шораяқтың.

Тұрекең тәлім алар бұл мешітте,

Балаған бұл орынды тал бесікке.

Орыны Тұрекеңнің төрде болса,

Талайлар бедел болмай жүр есікте.

Оқудан босамайды, бас алмайды,

Еңбексіз ешбір нәрсе жасалмайды.

Болмаса жүрегінде Жаратушы,

Пейіштің есігінде аша алмайды.

Сенімді өз-өзіне топты бастап,

Шықты алға білгіштерді артқа тастап.

Шәкірт жоқ бұл маңайда шаңына ерер,

Жатсада он жыл бойы кітап жастап.

Нығайтты халықпенен жақындықты,

Өзіне серік етті ақындықты.

Тапқырлық, дуалы ауыз, алмас қылыш,

Даңқынан небір мықты көрмей ықты.

Сегіз жыл Алдашбайдан дәріс алды,

Бет бұрды Бұхараға сапар салды.

Жолдама ұстазынан бата алып,

Көш-керуен жолаушымен кете барды.

Оқыды «Көкалташқа» Бұхар барып,

Шәкірттің алды болды топты жарып.

Алланың берген дарын арқасында,

Бақ қонған, О басында, Қыдыр дарып.

Жараған хас тұлпардай жібек - жалды,

Ауызынан шыққан сөзі шекер балды.

Шығыстың жарық жұлдыз, таланттысы,

Айнимен бірге оқып, білім алды.

Алланың жемісі көп десең терем,

Талпынсаң Жаппар Егем дейді берем.

Бес жылда «Көкалташты» тамамдады,

Мұхиттай шексіз-шетсіз түбі терең.

Шәкірттік қызық күндер өтіп жатты,

Айнимен тағдыр өзі жақындатты.

«Жақсымен» «Көкалташты» тамамдады,

Қолына алды сөйтіп «шатырхатты».

Бұхара қалды кейін асқаралы,

Көп болды жастық шақты тастағалы.

Оқытты Нүкіс барып балаларды,

Ұстаздық өмір міне басталады.

Оралып мешіт ашты елге келіп,

Оқытты балаларды тәлім беріп.

Билігін бір мешіттің берді қолға,

Бүкіл ел «домоллаға» отыр сеніп.

Мешітке толды бала ондап-жүздеп,

Кіл алғыр жүргендер көп білім іздеп.

Алыс-жақын ауылдан келіп жатыр,

Білім алам деушілер тізбек-тізбек.

Қазақтар батыр еді ілгеріде,

Айрандай ұйып тұрған іргеліде,

Бабамызға қиындық туғызбайды,

Араб, парсы, шағатай тілдеріде.

Асқар шың бабам шыққан ауыр-белес,

Бұлыңғыр өткен күндер болды елес,

Бұзылды баба алдында талай қамал,

Хас батыр, саңлақ десек артық емес.

Бабамыз көп шарлаған ойды-қырды,

Ал тарих бүкпеледі талай сырды.

Үкімет тыйым салған баба сөзін

Жарыққа шығарамын өлең-жырды.

Берері Жаратқанның тоқтамасын,

Оқыңдар Тұрекеңнің топтамасын.

Анайы сөздері көп арасында,

Кейбіреу қапа болып боқтамасын.

Білікті бірді, білімді мыңды жығар,

Артық сөз жігіт басын көрге тығар.

Тұрекең айтқан, жазған жыр жолдары,

Оқысаңдар түсініп ойдан шығар.

 

(Жалғасы бар)

 

Әбсалам ОМАРОВ.


Серік сырдың серісі

Өмірі ата-ананың болды келте,

Сұм ажал аямады келді ерте.

Алладан бұйрық келіп қалды артта,

Он бала қайғы-мұңның күйін шерте.

Не болар балалардың келешегі,

Жарқын күн арман ғана елес еді.

Кәмәләткә толмаған ұл менен қыз,

Үлкені Серік еді ересегі.

Сұм ажал қос бүйірден оқша түйреп,

Отбасы қас қағымда қалды күйреп.

Серікке Алла беріп жігер-қуат,

Жеткізді тоғызында алға сүйреп.

Күн жылып жайма шуақ келді көктем,

Жаратқан құдіретімен нұрын төккен.

Шарасыз ата-ана жоқ  балаларға,

Жан Егем іздегенін берді көктен.

Серік сырдың серісі

Үнемі жүретұғын халық алдында,

Бір арнау жазсам деймін Серікке арнап.

Өмірлік жан серігі домбырасы,

Жасынан баба жолын жүрген жалғап.

Кім еді арғы тегі аталары,

Алайын жан-жағымды байқап,аңдап.

Қаракесек қас батыр түпкі атасы,

Жазайын шыққан тегін талдап-талдап.

Бозаншар бергі атасы ол да батыр,

Еліне қорған болып жүрген барлап.

Бергі ата Түменқожа,одан Қара,

Найза ұстап қол бастаған елді шарлап.

Қарадан Асан туған қас батыр боп,

Қырады дұшпандарын жатпас талғап.

Асаннан туған батыр Қарабазар,

Дұшпанын шелпек етіп жұтар талмап.

Ал Бесен Қарабазар атамыздан,

Тараған іргелі ел болып тармақ.

Бесеннен Қошқар туған жаужүрек боп,

Еліне тиген жауға салған қармақ.

Қошқардан Жәнібектей туған қыран,

Қорғады шекараны көкте самғап.

Ырсалды Жәнібектен Иман жүзді,

Оқитын Құран,Аят күн-түн сарнап.

Меккеге жаяу барған көшке еріп,

Жөнекей сарқыт ішіп жүрек жалғап.

Намазын,Оразасын қаза етпеді,

Аллаға құлшылық қып сауап алмақ.

Ақ туын Исламның берік ұстап,

Тарихта өшпестей боп ізі қалмақ.

Тіріңде Жаратқанға құлшылық қыл,

Қалмайық ол дүниеде шайнап бармақ.

Жан Егем берсін ғұмыр,берсін бақыт,

Мол болсын,таусылмасын көже,жармақ.

Қайыр қыл жетімдерге,кемтарларға,

Сауапсыз пенде шіркін қайда бармақ?

Кіршіксіз қызмет қыл ел-халқыңа,

Адал бол бір-біріңді жүрме алдап.

Лепірме бет алдына артық кетіп,

Қарайла жан-жағыңа сөйле аңдап.

Ырсалды бабамыздың жолын берсін,

Ақ жолын Жаратқанның алған таңдап.

Сеніңдер құдіреттің барлығына,

Міндеті Мұсылманның Құрбан шалмақ.

Зекет бер,Қажыға бар ,Иман келтір,

Болмайды әлсіреуде қанат талмақ.

Құдай бір,Құран шын,Пайғамбар Хақ,

Мұсылманға бес парыз болмас салмақ.

Ідіріс

Жасынан Мешіт барып,тәлім алған,

Сауатты Ырсалдының Ідірісі.

Әманда көнтерімді,салауатты,

Өнеге кейінгіге әрбір ісі.

Ақ құба,ұзын бойлы,сом денелі,

Көркіне таң қалады көрген кісі.

Ешқашан қабақ шытып,ашуланбас,

Мейрімді,кішіпейіл,жылы түсі.

Жуан бел,нар тұлғалы,жауырынды,

Кем емес еш пендеден қайрат,күші.

Оқыды Алдашбайдан дәріс алып,

Сыйлайды Дамолла деп елдің іші.

Қатардан артық туып оза шапты,

Ортада болды алғыр білімдісі.

Өсек пен өтіріктен аулақ болды,

Елінің сертке берік сенімдісі.

Адалдық,қайырымдылық бас мақсаты,

Дәріптеп ардақ тұтар үлкен-кіші.

Үнемі Құран қолда,Алла аузында,

Алланың сүйген құлы,сүйіктісі.

Тың іске талаптанса ақылдасар,

Алдына іздеп келіп аға-інісі.

Ел дауы билікке де араласар,

Ат үсті ел аралап көп жүрісі.

Абырой бергеннен соң Хақ Тағала,

Артып тұр Шүкір Алла ел ырысы.

Ақ пейіл тазалықтың арқасында,

Болмайды істерінің еш бұрысы.

Жаратқан жүрегіне нұрын құйған,

Ідіріс заманының ең ұлысы.

Осындай өткен абзал бабаларды,

Ұлықтау әрі парыз ең дұрысы.

Бұл дүниенің мойындаймыз жалғанын,

Жаратқанның өзі шешер қалғанын.

Махмуд ай  із қалдырып артында,

Құзырына кете барды Алланың.

Мұсылмандық жолға баулып еліңді,

Халық үшін төктің маңдай теріңді.

Пейіш болып О дүниеде тұрағың,

Жарық етсін Алла жатқан жеріңді.

Завпочта еске алайық Махмудты,

Кіршіксіз қызметіне болды ұқыпты.

Адалдық алға қойған басты мақсат,

Өзіне міндет істі жақсы ұғыпты.

Өткерді қиын-қыстау талай сынды,

Шыдаммен бағындырды небір шыңды.

Ептілік,табандылық арқасында,

Қайсарлықпен тапжылмай жеңді мыңды.

Өсірді тәрбиелеп он баланы,

Басқарды ептілікпен әр саланы.

Қай кезде қанағатшыл,ескерімді,

Есінен шығармайды бір пананы.

Шүкірлік адал жолмен табыс тауып,

Кетпейді ақ жолынан елі ауып.

Ойында ел бірлігі,болашағы,

Жоламас адал жанға қатер-қауіп.

Тіршілік келіп еді бір жүйемен,

Жақсылық тілеп еді Жан Иеден.

Алланың өлшеп берген демі бітіп,

Шарасыз ерте өтті дүниеден.

Сұм ажал ғазиз жанға келді ерте,

Алланың берген жасы болды келте.

Шарасыз,амалсыздан қалды артта,

Балалар қасіреттің күйін шерте.

Білеміз Жаратқанның   жаңылмасын,

Аяғы пенделердің шалынбасын.

Тіріден мәңгілікке ажырайды,

Кеудеден шыбын жаны алынғасын.

Көппенен бөліп ішер қолда барды,

Бәрінен қойған биік намыс-арды.

Пейіште орны болып,нұры шалқып,

Мәңгіге жарық болсын дейміз алды.

Дүниеден ата-ана ерте кетті,

Сұм ажал балаларды еңіретті.

Әр бала отау болды қазір таңда,

Құдайым тілектерін қабыл етті.

Кезінде жас балалар аңырады,

Ортаға түскеннен соң шаңырағы.

Әке мен шеше кетіп бұл пәниден,

Жұрдай боп оттың басы қаңырады.

Он үйі Махмудтың қазір таңда,

Тең келер отбасы жоқ жақын маңда.

Бәрі де адал жолмен нан табады,

Ақындақ О басынан болған қанда.

Асаба бет ашады өнерлері,

Жағымды көңіліне өлеңдері.

Махмуд көре алмаған қызықтарын,

Қазақтың дара-тұлға өрендері.

Орынды әрбір сөзі шекер,балдай,

Сыпайы ашық-жарқын сері-салдай.

 Халықпен бірге соғып жүректері,

Қойылған дастарханға жая-жалдай.

Басады аяқтарын алға аңдап,

Дәстүрін бабалардың жүрген жалғап.

Қазақтың қалаулысы,төрде басы,

Биікте қыран құстай ұшқан самғап.

Өрендер бабаларға туған тартып,

Келеді күннен-күнге мерейі артып.

Сабырлы шеттерінен кішіпейіл,

Жағымсыз мінездері болмас артық.

Бірлесіп бітіреді небір істі,

Жауласып еш пендеге салмас тісті.

Ораза,Намаздарын қаза етпейді,

Маңына жолатпайды ібілісті.

Жасамас дөрекі іс көңіл қалар,

Талпынып болашаққа бәрін салар.

Жүрген соң адал жолда,мейір шашып,

Жастары қазағымның тәлім алар.

Мәңгілік тату-тәтті аралары,

Әр түрлі болсадағы салалары.

Жұптары ешқашанда жазылмайды,

Мінекей Махмудтың балалары.

Талантпен еңбек етіп шыққан қырға,

Бас ақын болды абзал сұлу Сырға.

Алпысқа толған бүгін алшаң басып,

Серікті осы арадан қосам жырға.

Жаратқан Жаппар Егем берсе қуат,

Талпынған тәуекел ғып белді буат.

Би,батыр елі сүйген және ақын,

Халықпен піте қайнап,бірге туат.

Адал іс,тура жолдан тартынбадың,

Өзісің дүниедегі жарқын жанның.

Болса да қиыншылық,кедергілер,

Тарылып,ешқашанда сарқылмадың.

Адал жан жақын-жуық бауыр үшін,

Сарп еткен болашаққа жігер-күшін.

Шыдам мен табандылық арқасында,

Өрлеткен Жаратқан Хақ алға ісін.

Байыппен нықтап алға басқан қадам,

Өзгеше,әрі ауқымды артық санаң.

Қамқоршы,мейрімділік қасиетіңе,

Сүйсініп,таң қалардай бүкіл ғалам.

Жоқшылық,қиын күндер шықпас естен,

Әлі есте шарасыздық күйлер кешкен.

Ата-ана ерте кетіп дүниеден,

Сұм ажал тура келіп жолды кескен.

Пенде боп емес ешбір сыр алдырған,

Өшпейтін талантты ақын із қалдырған.

Көпшілдік,қонақжай боп туған ердің,

Үйінде жайсаң жандар ат шалдырған.

Таң қалдырған жастайынан талайды,

Тазалықты жан-тәнімен қалайды.

Жаны таза,бұл заманның серісі,

Болашаққа үміт арта қарайды.

Жолын ашқан Жаппар Егем жар болып,

Асыл сөзбен көкірегіне жыр толып.

Бас ақыны қазақ деген ұлы елдің,

Қыдыр дарып қазір таңда бақ  қонып.

Тәлім берген,талай шәкірт баулыған,

Шыққар жері жүз шайырдың аулынан.

Қазағымның қазір таңда серісі,

Жүрек тербер шыққан сөзі аузынан.

Ұстаздықта қажымаған,талмаған,

Шарасыз боп жүзін кірбің шалмаған.

Топты жарды талай үлкен додада,

Кездері жоқ айтыста орын алмаған.

Жігеріңді елің үшін жұмсадың,

Бұл тағдырдың көрдің қатты-жұмсағын.

Топты жардың талай үлкен додада,

Домбыраны  қолда бекем ұстадың.

Қонар елдің көкейіне өлеңің,

Арттырасың жыр-доданың көлемін.

Патшаларын қарсы алып үш елдің,

Жақындарды қуанышқа бөледің.

Алла беріп қанағат пен ақыл-ой,

Тарту еткен талантпенен абырой.

Мейірім шашқан жұдырықтай  жүрегі,

Аты мәлім,ел серісі Серік қой.

Жатпай-тұрмай еңбек етті,тер төкті,

Әрбір сөзі тірегендей жер,көкті.

Жүзі жарқын,мінезіне көркі сай,

Айтқан сөзі ұлағатты,көрнекті.

Атағы жерді жарды әуел бастан,

Дарынды ақын болды шыққан жастан.

Жүлде алды сахнаға шыққан бойда,

Дүниеде бақыт болмас бұдан асқан.

Ақынмен бабындағы кім таласқан,

Жар болып Жаппар Егем жолды ашқан.

Шатасып,шыдас бермей қарсыластар,

Мерейі үстем болды алты Алаштан.

Араласты жастайынан халықпен,

Топқа түсті небір мықты алыппен.

Әрбір сөзі шығып елдің көңлінен,

Өзгермейді жүрер жалғыз қалыппен.

Алпыс жас құтты болсын Серік ақын,

Жаратқан адал жанның жемес хақын.

Қадірлеп алақанда мәпелейді,

Қай  кезде халқыңменен болсаң жақын.

Жаратқан жетістікті көп көрмесін,

Бақытың шарықтасын,көкке өрлесін.

Тал түсті тойлайтұғын дүркіретіп,

Ақынның жүрек жарды жыры өлмесін.

Шашаңа шаң жұқпайтын ақын едің ,

Халқыңның жастайыңнан қамын жедің.

Бұл міне Әбсаламның ақ тілегі,

Және де арқа сүйер бүкіл елің.

Кезінде өтті күндер қауіп төнген,

Ақиқат Алла ісіне пенде көнген.

Ырсалды,Ідірістей бабалардың,

Балдары Махмудтың өсіп-өнген.

Балдардың барлығы да болды сыйлы,

Жаратқан нұрын төгіп,етті сыйды.

Елінің болғаннан соң еркелері,

Қасына жаны жайсаң  достар жыйды.

Мақсаттар түпкілікті жатыр алда,

Қол жетті табыстарға өрлеп алға.

Ідіріс,Махмудтың ұрпағына,

Жар болсын құдіретімен жар боп  Алла.

Серік сырдың серісі

Өмірі ата-ананың болды келте,

Сұм ажал аямады келді ерте.

Алладан бұйрық келіп қалды артта,

Он бала қайғы-мұңның күйін шерте.

Не болар балалардың келешегі,

Жарқын күн арман ғана елес еді.

Кәмәләткә толмаған ұл менен қыз,

Үлкені Серік еді ересегі.

Сұм ажал қос бүйірден оқша түйреп,

Отбасы қас қағымда қалды күйреп.

Серікке Алла беріп жігер-қуат,

Жеткізді тоғызында алға сүйреп.

Күн жылып жайма шуақ келді көктем,

Жаратқан құдіретімен нұрын төккен.

Шарасыз ата-ана жоқ  балаларға,

Жан Егем іздегенін берді көктен.

Бабалар соңғылардың қамын жеген,

Би,батыр қай кезде де елім деген.

Ідіріс,Махмудтың ұрпағына,

Берерін тоқтатпасын Жаппар Егем.

Ерекше Жәнібектің Ырсалдысы,

Қазаққа болатындай бақыт құсы.

Болашақ ел серісі аталатын,

Жырлайтын өнерпазды келді тұсы.

Жақсылар жақсылармен ойласады,

Кірбіңді көңілдегі той басады.

Арнаны көптен күткен орындалып,

Жәнібек ұлды болып той жасады.

Нәресте дүниенің ашты есігін,

Ел болып даярлауда тал бесігін.

Беделді ел-халыққа сыйлы кісі,

Баланың Ырсалды деп қойды есімін.

Көпшілік таңырқайды қайран қалып,

Баланың келбетіне назар салып.

Тартымды,жылы жүзді нәрестені,

Анасы мәпелейді қолына алып.

Алдында жатыр жылдар небір сырлы,

Ерекше түр-сипаты,жүзі нұрлы.

"Болар бала жасынан"-дейді қазақ,

Болады келешекте сегіз қырлы.

Баланың денсаулығы бір қалыпты,

Бергендей сыйға Алла бір алыпты.

Жаратқан берсе ғұмыр,денсаулығын,

Шаттыққа бөлейтіндей бар халықты.

Ырсалды күннен-күнге келеді өсіп,

Келер жыл той жасады тұсау кесіп.

Былдырлап әлденені айтпақ болад,

Ата-ана мәз болады шүкір десіп.

Жәйменен өтіп жатыр айлар,жылдар,

Уақыт тоқтамайды өтер-зырлар.

Назары нәрестеде бүкіл елдің,

Айтылып әлдименен небір жырлар.

Дегенше әне-міне жастан асты,

Аяқты алып-талып жәй-жәй басты.

"Бала тілі-бал"-деген міне осы,

Шүлдірлеп неше түрлі қылық ашты.

Ел болып күндіз-түні қызықтайды,

Жақсыға қандай пенде қызықпайды.

Түсірмей қолдарынан таласады,

Балалар қанша айтсаңда сөз ұқпайды.

Зыр қағып екі аяққа толық мінді,

Сайратты екі жаста қызыл тілді.

Белгілі қабілетті болатыны,

Арасын жақсы-жаман анық білді.

Жүргенде ойнап-күліп үшке келді,

Қылығы таң қалдырып бүкіл елді.

Таяқты ат қып мініп тыным таппай,

Шарқ ұрып аралайды қыр мен белді.

Мінекей төртке келді күліп-ойнап,

Асыр сап жүгірумен салып ойнақ.

Балдәурен балалықтың базарына,

Жас бала қанағат қып қалай тоймақ.

Мінекей көктем шыға келді беске,

Үйіне зорға келер ойнап кешке.

Қай кезде жайма-шуақ мінезге бай,

Ұқыппен тоқығандай шебер кесте.

Алтыға келді есен сау-саламат,

Тілеуде болашағын бар жамағат.

Қабілет Алла берген арқасында,

Таныды Мешіт барып Молдадан хат.

Оқыды Әптиекті қолына алып,

Бұрылмай жан-жағына барын салып.

Үйренген оқығанын есте сақтап,

Ерекше дараланды топты жарып.

Білімді жастарменен араласты,

Талабы құтты болып алға басты.

Шоқтығы қатарынан биік болды,

Болмады айтқан сөзі аяқ асты.

Оқуға аянбады барын салды,

Тоғыз жыл қызығымен артта қалды.

Өнерге бала кезден жақын еді,

Сырнай мен домбыраны қолына алды.

Көңілді көтереді сырнай тартып,

Келеді күннен-күнге беделі артып.

Ән салар тамылжытып домбырамен,

Қазақтың төл өнері болмас артық.

Сырнай мен домбыраны серік қылды,

Мүлтіксіз орындайды дастан-жырды.

Аузын ашса көмейі көрінеді,

Бүкпейді,жасырмайды іште сырды.

Күн артынан күн өтіп жатыр жайлап,

Үйден жырақ кетеді апта-айлап.

 Алланың бұл бір берген сыйы болды,

Бақыт құсы басына қойған байлап.

Әнші,жыршы әрі ақын аталады,

Ырым ғып сал-серіден бата алады.

Таланты ғыж-ғыж қайнап мазалайды,

Шын жүйрік шыдап қалай жата алады.

Айтысты талай жүйрік мықтылармен,

Шаң жұтпас шашасына нағыз нармен.

Додаға түсті талай майталманмен,

Белгілі елімізге жұлдыздармен.

Әндетер сырнайды да қолына алып,

Тыңдайды ауыл-аймақ қайран қалып.

Әнін де,өлеңін де өзі жазып,

Халықты тамсантады әнін салып.

Ырсалды

Ән салды думандатып жүре берді,

Қаратып аузына бүкіл елді.

Серінің жиырма беске жасы келді,

Қызықпен өтіп жатыр  бозбала шақ.

Пенденің бас міндеті Тәубә қылу,

Орындап уәдені сөзде тұру.

Қадірлі Пайғамбардың Сүндетімен,

Ойына келді енді отау құру.

Шарқ ұрып көп барады қызды ауылға,

Қарамай жағбыр-нөсер,қар-дауылға.

Сараптап жүргенінде сұлуларды,

Жарқын жүз түсті көзі бір аруға.

Серінің сол сұлуға көңлі кетті,

Сөз байлап үй болуға қолы жетті.

Құда түсіп той күнін белгіледі,

Тілегін Жаппар Егем қабыл етті.

Жаратқан бергеннен соң ашып жолды,

Талпынды алға қарай  сілтеп қолды.

Күз түсе Мұсылманның дәстүрімен,

Төс жеді көрші ауылға күйеу болды.

Бұл неке ойдағыдай болды сәтті,

Екі жас күн кешуде тату-тәтті.

Жиналып үлкен-кіші,жақын-жуық,

Айтуда тума-туыс мінәжатты.

Жас келін айырады ақ-қараны,

Міндетін ойдағыдай атқарады.

"Келіннің аяғынан"-деген қазақ,

Басына Қыдыр дарып,бақ қарады.

Құлпырып толған айдай түсті көзге,

Сыпайы,бой ұрмайды артық сөзге.

Әулетке ел аузында келін түссе,

Дүниеде болмас бақыт бұдан өзге.

Жақсы ұғым ел арасы келін жайлы,

Жылы сөз,алғыс-тілек қанат жайды.

Үлкендер бата берсе шын көңілмен,

Бойдақтар жеңгелерін мадақтайды.

Ақылды келін елге келді міне,

Риза пейілінің кеңдігіне.

Аямас қолдан келген жақсылықты,

Күш салар әйелдердің теңдігіне.

Жақ дейді әрқашанда  аққа Құдай,

Әр күні болды елдің тойдағыдай.

Бас аман,бауыр бүтін,сау-саламат,

Күн кешті Кете елі ойдағыдай.

Бақытқа бөлегендей бүкіл халық,

Жыраулар жырлар дастан әнге салып.

Шырқайды ел серісі үкілеген,

Ырсалды домбырасын қолына алып.

Уақыт зырылдаумен өтіп жатыр,

Қызықты әрбір күні мыңға татыр.

Жаратқан беріп бірлік-берекесін,

Дегендей той-думанмен таңыңды атыр.

Бұралған талшыбықтай қиғаш қасты,

Түскелі жас келіннің жылдан асты.

Торсықтай ұлды болып Ырсалды ақын,

Ынтымақ шарықтады алға басты.

Жаратқан сүйген құлға ұлды берді,

Қуантып Ырсалдыдай  кемеңгерді.

Балаға Ыдырыс деп қойды атты,

Күңірентіп Азан айтып аспан-жерді.

Сәбиге той жасады елді жинап,

Бұл өзі салмақты ой ед жүрген қинап.

Беделді,білімді де,терең ойлы,

Пенде еді жүретұғын елі сыйлап.

Жас сәби Шүкір Алла келеді өсіп,

Тұрғандай қарсы алдынан самал есіп.

Ел болып тілек-тілеп Жаратқаннан,

Мол бақыт,зор денсаулық берсін десіп.

Инша Алла орындалып барлық талап,

Жар болсын нәрестеге Алла қалап.

Ерекше түр-тұлғасы,кескін-келбет,

Көркіне көз тоймайды тұрсаң қарап.

Жарқын келбет,бидай өңді шырайлы,

Көрген жанға нұрлы жүзі ұнайды.

Балаң сенің өміріңнің жалғасы,

Жаппар Егем құдіретімен құрайды.

Бөбекке сарқылмастай берсін несіп,

Келер жыл той жасады тұсау кесіп.

Алдында жатқан ағып дарияны,

Қиналмай кідіріссіз өтсін кешіп.

Тәй-тәй басып кетті жүріп-жүгіріп,

Ақ жол берсін тоқтамасын кідіріп.

Сәтті болып Алла жолын оңғарсын,

Жығылмасын шалыс басып сүрініп.

Екіде зыр жүгірді тыным таппай,

Жарағын бауырынан жүйрік аттай.

Ырсалды аясын ба баласынан,

Өсірді емін-еркін қолдан қақпай.

Серік сырдың серісі

Қанағат,сабыр,қуат Алла берген,

Шыдамды Серік асқан талай белден.

Суырылып ел алдына  шықты талант,

Кетелер шоғырланған киелі елден.

Тамсандырды қабілетпен талайды,

Бүкіл елі  тау-тұлға деп санайды.

Жолды таптың қиын-қыстау кезеңде,

Жақын-жуық қара нарға балайды.

Алға ұмтылдың,алға құлаш сермедің,

Қиналсаңда сыртқа сырды бермедің.

Мәуеледі,тамылжыды талдарың,

Қазір таңда қайтып жатыр еңбегің.

Айналаңды шаттық қылдың жаз еттің,

Көңлін тауып бауырларды мәз еттің.

Жоқшылыққа мойып орын бермедің,

Дайын қылдың тіршілікке қажеттің.

Із қыласың ойдан шығар орынды,

Айтқан сөзің көкірекке қонымды.

Мерейі үстем ел-халықтың алдында,

Бауырларың шеттерінен болымды.

Құтты болды алға қадам басқаның,

Шіренбедің асып яки таспадың.

Абыройдан айырмасын Жаратқан,

Кір шалмасын ашық болсын аспаның.

Орындалсын алға қойған талабың,

Сен мықтысың тарылмасын танабың.

Лайымда өрге тасың домалап,

Мығым болсын тайқымасын табаның.

Мейрімді кейінгіге тиген себі,

Бесаспап қай іске де келер ебі.

Намысты биік ұстап,бермей қолдан,

"Арымның садақасы-жаным"-деді.

Күрсінер өткен күнді есіне алып,

Қарайды болашаққа назар салып.

Көңілді болғаннан соң айналасы,

Көрмейсің еш пендені,жүрген налып.

Желейтін,жебейтін де әр уақытта,

Мал шалып,Құран оқып әруаққа.

Аталап жан-жағынан немерелер,

Риза басқа Алла берген баққа.

Қазаның оттан түспей тұрар қайнап,

Ортаймас дастарханың гүл-гүл жайнап.

Айқара есік ашық төрден орын,

Жолаушы келе қалса Құдай айдап.

Мол болды отбасының несібесі,

Жаратқан құдіретімен қойған байлап.

Алланың бергеніне Тәубә қылсаң,

Ырзық-берекемен келер жайлап.

Балдарға жол көрсетіп қамқор болсаң,

Өрендер мәз болады алақайлап.

Байрағын Қазағымның биік ұстар,

Нағыз ер қолбасшының қойған сайлап.

Пенде боп қабақ шытпас,кең пейілді,

Қашықтан келіп қонақ жатса айлап.

Жамандық ойлағандар арамзалар,

Кешікпей қапа болар бармақ шайнап.

Өкініп өз ісіне көңлі шерлі,

Халыққа таба болар соры қайнап.

Аузынан шыққан сөзі тіліп түсер,

Қылыштай ұқыппенен қойған қайрап.

Қолға алса домбыраны ағытылар,

Бұлбұлдай гүлзардағы тұрған сайрап.

Алланың берген сыйы-өнеріне,

Риза көңлі тасып бүкіл аймақ.

Өнері Ырсалдының ақындығы,

Ұласып қазір таңда қанат жаймақ.

Бабаның серілігін сара жолын,

Қалайша ұластырмай жолдан таймақ.

Жадында Жаратушы таза жүрек,

Аузынан шыққан сөзі бал мен қаймақ.

Азамат елі үшін туған адал,

Ортада нағыз сері піскен қайнап.

Серік сырдың серісі

Бабалар соңғылардың қамын жеген,

Би,батыр қай кезде де елім деген.

Ідіріс,Махмудтың ұрпағына,

Берерін тоқтатпасын Жаппар Егем.

Ерекше Жәнібектің Ырсалдысы,

Қазаққа болатындай бақыт құсы.

Болашақ ел серісі аталатын,

Жырлайтын өнерпазды келді тұсы.

Жақсылар жақсылармен ойласады,

Кірбіңді көңілдегі той басады.

Арманы көптен күткен орындалып,

Жәнібек ұлды болып той жасады.

Нәресте дүниенің ашты есігін,

Ел болып даярлауда тал бесігін.

Беделді ел-халыққа сыйлы кісі,

Баланың Ырсалды деп қойды есімін.

Көпшілік таңырқайды қайран қалып,

Баланың келбетіне назар салып.

Тартымды,жылы жүзді нәрестені,

Анасы мәпелейді қолына алып.

Алдында жатыр жылдар небір сырлы,

Ерекше түр-сипаты,жүзі нұрлы.

"Болар бала жасынан"-дейді қазақ,

Болады келешекте сегіз қырлы.

Баланың денсаулығы бір қалыпты,

Бергендей сыйға Алла бір алыпты.

Жаратқан берсе ғұмыр,денсаулығын,

Шаттыққа бөлейтіндей бар халықты.

Ырсалды күннен-күнге келеді өсіп,

Келер жыл той жасады тұсау кесіп.

Былдырлап әлденені айтпақ болад,

Ата-ана мәз болады шүкір десіп.

Жәйменен өтіп жатыр айлар,жылдар,

Уақыт тоқтамайды өтер-зырлар.

Назары нәрестеде бүкіл елдің,

Айтылып әлдименен небір жырлар.

Дегенше әне-міне жастан асты,

Аяқты алып-талып жәй-жәй басты.

"Бала тілі-бал"-деген міне осы,

Шүлдірлеп неше түрлі қылық ашты.

Ел болып күндіз-түні қызықтайды,

Жақсыға қандай пенде қызықпайды.

Түсірмей қолдарынан таласады,

Балалар қанша айтсаңда сөз ұқпайды.

Зыр қағып екі аяққа толық мінді,

Сайратты екі жаста қызыл тілді.

Белгілі қабілетті болатыны,

Арасын жақсы-жаман анық білді.

Жүргенде ойнап-күліп үшке келді,

Қылығы таң қалдырып бүкіл елді.

Таяқты ат қып мініп тыным таппай,

Шарқ ұрып аралайды қыр мен белді.

Мінекей төртке келді күліп-ойнап,

Асыр сап жүгірумен салып ойнақ.

Балдәурен балалықтың базарына,

Жас бала қанағат қып қалай тоймақ.

Мінекей көктем шыға келді беске,

Үйіне зорға келер ойнап кешке.

Қай кезде жайма-шуақ мінезге бай,

Ұқыппен тоқығандай шебер кесте.

Алтыға келді есен сау-саламат,

Тілеуде болашағын бар жамағат.

Қабілет Алла берген арқасында,

Таныды Мешіт барып Молдадан хат.

Оқыды Әптиекті қолына алып,

Бұрылмай жан-жағына барын салып.

Үйренген оқығанын есте сақтап,

Ерекше дараланды топты жарып.

Білімді жастарменен араласты,

Талабы құтты болып алға басты.

Шоқтығы қатарынан биік болды,

Болмады айтқан сөзі аяқ асты.

Оқуға аянбады барын салды,

Тоғыз жыл қызығымен артта қалды.

Өнерге бала кезден жақын еді,

Сырнай мен домбыраны қолына алды.

Көңілді көтереді сырнай тартып,

Келеді күннен-күнге беделі артып.

Ән салар тамылжытып домбырамен,

Қазақтың төл өнері болмас артық.

Сырнай мен домбыраны серік қылды,

Мүлтіксіз орындайды дастан-жырды.

Аузын ашса көмейі көрінеді,

Бүкпейді,жасырмайды іште сырды.

Кұн артынан күн өтіп жатыр жайлап,

Үйден жырақ кетеді апта-айлап.

 Алланың бұл бір берген сыйы болды,

Бақыт құсы басына қойған байлап.

Әнші,жыршы әрі ақын аталады,

Ырым ғып сал-серіден бата алады.

Таланты ғыж-ғыж қайнап мазалайды,

Шын жүйрік шыдап қалай жата алады.

Айтысты талай жүйрік мықтылармен,

Шаң жұтпас шашасына нағыз нармен.

Додаға түсті талай майталманмен,

Белгілі елімізге жұлдыздармен.

Әндетер сырнайды да қолына алып,

Тыңдайды ауыл-аймақ қайран қалып.

Әнін де,өлеңін де өзі жазып,

Халықты тамсантады әнін салып.

Ырсалды

Ән салды думандатып жүре берді,

Қаратып аузына бүкіл елді.

Серінің жиырма беске жасы келді,

Қызықпен өтіп жатыр  бозбала шақ.

Пенденің бас міндеті Тәубә қылу,

Орындап уәдені сөзде тұру.

Қадірлі Пайғамбардың Сүндетімен,

Ойына келді енді отау құру.

Шарқ ұрып көп барады қызды ауылға,

Қарамай жағбыр-нөсер,қар-дауылға.

Сараптап жүргенінде сұлуларды,

Жарқын жүз түсті көзі бір аруға.

Серінің сол сұлуға көңлі кетті,

Сөз байлап үй болуға қолы жетті.

Құда түсіп той күнін белгіледі,

Тілегін Жаппар Егем қабыл етті.

Жаратқан бергеннен соң ашып жолды,

Талпынды алға қарай  сілтеп қолды.

Күз түсе Мұсылманның дәстүрімен,

Төс жеді көрші ауылға күйеу болды.

Бұл неке ойдағыдай болды сәтті,

Екі жас күн кешуде тату-тәтті.

Жиналып үлкен-кіші,жақын-жуық,

Айтуда тума-туыс мінәжатты.

Жас келін айырады ақ-қараны,

Міндетін ойдағыдай атқарады.

"Келіннің аяғынан"-деген қазақ,

Басына Қыдыр дарып,бақ қарады.

Құлпырып толған айдай түсті көзге,

Сыпайы,бой ұрмайды артық сөзге.

Әулетке ел аузында келін түссе,

Дүниеде болмас бақыт бұдан өзге.

Жақсы ұғым ел арасы келін жайлы,

Жылы сөз,алғыс-тілек қанат жайды.

Үлкендер бата берсе шын көңілмен,

Бойдақтар жеңгелерін мадақтайды.

Ақылды келін елге келді міне,

Риза пейілінің кеңдігіне.

Аямас қолдан келген жақсылықты,

Күш салар әйелдердің теңдігіне.

Жақ дейді әрқашанда  аққа Құдай,

Әр күні болды елдің тойдағыдай.

Бас аман,бауыр бүтін,сау-саламат,

Күн кешті Кете елі ойдағыдай.

Бақытқа бөлегендей бүкіл халық,

Жыраулар жырлар дастан әнге салып.

Шырқайды ел серісі үкілеген,

Ырсалды домбырасын қолына алып.

Уақыт зырылдаумен өтіп жатыр,

Қызықты әрбір күні мыңға татыр.

Жаратқан беріп бірлік-берекесін,

Дегендей той-думанмен таңыңды атыр.

Бұралған талшыбықтай қиғаш қасты,

Түскелі жас келіннің жылдан асты.

Торсықтай ұлды болып Ырсалды ақын,

Ынтымақ шарықтады алға басты.

Жаратқан сүйген құлға ұлды берді,

Қуантып Ырсалдыдай  кемеңгерді.

Балаға Ыдырыс деп қойды атты,

Күңірентіп Азан айтып аспан-жерді.

Сәбиге той жасады елді жинап,

Бұл өзі салмақты ой ед жүрген қинап.

Беделді,білімді де,терең ойлы,

Пенде еді жүретұғын елі сыйлап.

Жас сәби Шүкір Алла келеді өсіп,

Тұрғандай қарсы алдынан самал есіп.

Ел болып тілек-тілеп Жаратқаннан,

Мол бақыт,зор денсаулық берсін десіп.

Инша Алла орындалып барлық талап,

Жар болсын нәрестеге Алла қалап.

Ерекше түр-тұлғасы,кескін-келбет,

Көркіне көз тоймайды тұрсаң қарап.

Жарқын келбет,бидай өңді шырайлы,

Көрген жанға нұрлы жүзі ұнайды.

Балаң сенің өміріңнің жалғасы,

Жаппар Егем құдіретімен құрайды.

Бөбекке сарқылмастай берсін несіп,

Келер жыл той жасады тұсау кесіп.

Алдында жатқан ағып дарияны,

Қиналмай кідіріссіз өтсін кешіп.

Тәй-тәй басып кетті жүріп-жүгіріп,

Ақ жол берсін тоқтамасын кідіріп.

Сәтті болып Алла жолын оңғарсын,

Жығылмасын шалыс басып сүрініп.

Екіде зыр жүгірді тыным таппай,

Жарағын бауырынан жүйрік аттай.

Ырсалды аясын ба баласынан,

Өсірді емін-еркін қолдан қақпай.


Серік сырдың серісі

Қанағат,сабыр,қуат Алла берген,

Шыдамды Серік асқан талай белден.

Суырылып ел алдына  шықты талант,

Кетелер шоғырланған киелі елден.

Тамсандырды қабілетпен талайды,

Бүкіл елі  тау-тұлға деп санайды.

Жолды таптың қиын-қыстау кезеңде,

Жақын-жуық қара нарға балайды.

Алға ұмтылдың,алға құлаш сермедің,

Қиналсаңда сыртқа сырды бермедің.

Мәуеледі,тамылжыды талдарың,

Қазір таңда қайтып жатыр еңбегің.

Айналаңды шаттық қылдың жаз еттің,

Көңлін тауып бауырларды мәз еттің.

Жоқшылыққа мойып орын бермедің,

Дайын қылдың тіршілікке қажеттің.

Іс  қыласың ойдан шығар орынды,

Айтқан сөзің көкірекке қонымды.

Мерейі үстем ел-халықтың алдында,

Бауырларың шеттерінен болымды.

Құтты болды алға қадам басқаның,

Шіренбедің асып яки таспадың.

Абыройдан айырмасын Жаратқан,

Кір шалмасын ашық болсын аспаның.

Орындалсын алға қойған талабың,

Сен мықтысың тарылмасын танабың.

Лайымда өрге тасың домалап,

Мығым болсын тайқымасын табаның.

Мейрімді кейінгіге тиген себі,

Бесаспап қай іске де келер ебі.

Намысты биік ұстап,бермей қолдан,

"Арымның садақасы-жаным"-деді.

Күрсінер өткен күнді есіне алып,

Қарайды болашаққа назар салып.

Көңілді болғаннан соң айналасы,

Көрмейсің еш пендені,жүрген налып.

Желейтін,жебейтін де әр уақытта,

Мал шалып,Құран оқып әруаққа.

Аталап жан-жағынан немерелер,

Риза басқа Алла берген баққа.

Қазаның оттан түспей тұрар қайнап,

Ортаймас дастарханың гүл-гүл жайнап.

Айқара есік ашық төрден орын,

Жолаушы келе қалса Құдай айдап.

Мол болды отбасының несібесі,

Жаратқан құдіретімен қойған байлап.

Алланың бергеніне Тәубә қылсаң,

Ырзық-берекемен келер жайлап.

Балдарға жол көрсетіп қамқор болсаң,

Өрендер мәз болады алақайлап.

Байрағын Қазағымның биік ұстар,

Нағыз ер қолбасшысың қойған сайлап.

Пенде боп қабақ шытпас,кең пейілді,

Қашықтан келіп қонақ жатса айлап.

Жамандық ойлағандар арамзалар,

Кешікпей қапа болар бармақ шайнап.

Өкініп өз ісіне көңлі шерлі,

Халыққа таба болар соры қайнап.

Аузынан шыққан сөзі тіліп түсер,

Қылыштай ұқыппенен қойған қайрап.

Қолға алса домбыраны ағытылар,

Бұлбұлдай гүлзардағы тұрған сайрап.

Алланың берген сыйы-өнеріне,

Риза көңлі тасып бүкіл аймақ.

Өнері Ырсалдының ақындығы,

Ұласып қазір таңда қанат жаймақ.

Бабаның серілігін сара жолын,

Қалайша ұластырмай жолдан таймақ.

Жадында Жаратушы таза жүрек,

Аузынан шыққан сөзі бал мен қаймақ.

Азамат елі үшін туған адал,

Ортада нағыз сері піскен қайнап.

Пікір қалдыру

Код көрсетілмесе, бетті қайта жаңартыңыз