Республикалық ғылыми, ақпараттық-танымдық, педагогикалық журналы
Бүгін:
+7 (778) 313 55 04 martebe2000@mail.ru

Жампоз жырау Қитарбек

Рахмет Еркетаң

Қызылорда облысы, Мәдениет ауылы № 32 І.Ж.Қабылов атындағы орта мектептің ағылшын тілі пәнінің мұғалімі

   

 

Бағыты:  Әдеби мәдениет

Орындаушы:  Елшібек Жандос, Мәдениет ауылы, № 32 І.Ж.Қабылов  атындағы орта мектептің 7 «б» сынып оқушысы

Жетекшісі: № 32 І.Ж.Қабылов атындағы орта мектептің ағылшын тілі пәнінің мұғалімі Рахмет Еркетаң

Ғылыми жетекшісі:        Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Тұран» халықаралық ғылыми зерттеу орталығы қоғамдық бірлестігінің президенті, профессор А.Алматов

Рахметов Қитарбек (Рахметтің нағашы атасы Қитар батырдың атын қойған), Сары жырау 1941 жылы 1 қаңтарда Қызылорда облысы,Жалағаш ауданы,Мәдениет ауылында дүниеге келген.

Мен білетін Сары жырау (Жұмабек Аққұлов естеліктерінен)

1949 жылы 1 – май атындағы,Жамбыл атындағы колхозында жеті жылдық мектепке бардық. Жас кезінен көкірегі ашық, өлең – жыр жаттауға алдына жан салмайтын. Кейін Рахметтің үлкен ұлы Сәндібек көрші ХХ – жылдық колхозының Жамал атты  Ыдық Керейттің  қызына үйленеді. Жамал Сыр бойына белгілі жырау, айтыс ақыны Әбділда Жүргенбаевтың немере қарындасы болып келеді екен. Әбекең құдасына көп қатынайды. Сәкеңнің от басында, отырыс,жырау жырлататын кештер көп болатын. Жасынан мектептегі жырау ағасы, әдебиетші Тұрақ Байболовқа еліктеп жүретін Сары, енді Әбекеңе ықаласы ауады. Жеті классты бітіргеннен кейін Сары Қазалыдағы ауылшаруашылығы техникумына түсті. Бірақ түрлі себептермен оқуды тастап кетті. Осы 2 – 3 жылда Сары біріңғай Әбілда жыраудың еріп, жыраудың толық репертуары мен мақамдарын игереді. Жасынан жаттап алу қабілетінің мықтылығына сай ол «Құралай сұлу»(М.Байғанов), «Сұлушаш» (С.Мұқанов), «Қөрғұлы», «Ақ бөпе», «Сұлу әйелмен молда»,т.б дастандар,тіпті Тұрмағанбеттің Шахнамасының «Рүстем - Дастанын» жатқа біліп, мақаммен елге жеткізіп жүрді. Кейін аз уақыт аудандық мәдениет бөлімінде автоклуб меңгерушісі,әрі киномеханигі болып жұмаыс істеді. Негізінен мал шаруашылығындағы малшылырға қызмет ететін Сары жырау ,бір өзі бір концерт,бригадасының қызметін атқарып жүрді. Одан кейін Мәдениет Рабкоопында автолавка айдап,меңгеруші болып қызмет етті. Анда – санда аудандық мәдени шараларға қатысып сахнаға шығып жүрді. Ол кезде Сыр Сүлейлерінің бірлі – жарымы ғана шығармаларын сахнаға шығаратын. Сонда жырау репертуары керек болса Сарыны алдыратын. Сарының репертуарында Тұрмағанбет,Омар,Шебай,Әбділда,Жиенбай,Даңмұрын,Қарасақал Ерімбет,Бақберген Кәрібаевтардың шығармалары болды. Бірсыпыра шығармалары 2007 жылы шыққан филология ғылымдарының кандидаты,ғалым,жырау,күйші,фольклорист Берік Жүсіповтің басшылығымен дүниеге келген «Сыр сүлейін сұрасаң»атты  музыкалық антологияға Сарының орындауында шығармалары ,2011 жылы «Сыр саңлақтары» ,« Қайталанбас дауыстар» атты антологиясына шығармалары енді. 2010 жылы шыққан «Сыр саңлақтары» атты кітапқа (ред.Б.Жүсіпов)Сары жыраудың репертуарынан алынған Бақберген Кәрібаевтың шығармалары енді. Бұл тікелей Сары жыраудың еңбегі еді.2009 жылы 28- шілдесінде кенеттен сырқаттанып өмірден озды.


Сары жырауға

Өмірдің алды шаттық, арты жылау,

Уа! Дарих! Өтті өмірден Сары жырау.

Өмірден Сары өтті деген кезде,

Құлазып кетті көңіл, қырық құрау.

Кездесіп сағынысқан кездеріңде,

Көңіліңде қалмаушы еді титтеу қырау.

Өмірге қатар келдік,қатар өстік

Дейтіндей келді мезгіл  «қалды кім – ау?».

Бұл тағдыр қошеметін көрсетпеді,

Басыңа салды Сәке неше сынау.

Дұғаны аз – кем білген күбірлесіп,

Қалғаны, еске алысып бет сипалау

Берілген аманатқа адам жаны,

Уа! Дарих өтті өмірден Сары жырау.

Алқада Сары жырау жырлар болса,

Құрметтеп күтуші еді елдің бәрі.

Насихат, терме-толғау, дастандарды,

Таңдана, тыңдаушы едік жаспен кәрі.

Бас қосқан маслихатта құрбы-құрдас,

Кірер еді,  сен жырласаң көңіл сәні.

Кеше бар, бүгін жоқсын арамызда

Өзіңсіз кеугім тартты, өмір мәні.

Еске алып Сәке, жүреміз енді сағына,

Куанушы едік, «Әбділда жырдың» барына.

Қаншама жүйрік болсанда, мейлі, жетпейсің

Қара үзіп кеткен, кешегі Сары жырау

Ағайын-туыс, бауыр менен достарың,

Жабылып жүріп жалау болмадық жаныңа.

Жеткің кеп Сәке асыққандайсын

«о жаққа»,

Бапаң мен апаң, ұлың мен жарыңа.

Бақұл бол Сәке, байлығын берсін Иманның

Шүкірлік етіп, қол жайдық, ұрпақ барына.

                     

            Досы: Аққұлов ЖҰМАБЕК

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      

Ассалаумағалайкум Сары жырау

Ассалаумағалайкум Сары жырау,

Шалдыққан шырымталға кәрі жырау.

Алты жасар айғырдай арқыраған,

Құлаққа сіңген даусың әлі тұр – ау.

Қадір білер қатарың қамыққанда,

Қиялға кеттім батып қырық құрау.

Даусыңды енді есіте алмай кетемізбе,

Жарамай жатырмысың аяпырау.

Ем іздеп Елордаға барды деп ед,

Жауабым сұрастырған болды жұбау.

Одан соң Алматыға бір келіп ең,

Көруге нәсіп болмай қайттың ылау.

Кең өріс кеңес қылып отыруға,

Жазуы жаратқанның болмай тұр ау.

Қалайда үміт үзбе бір Алладан,

Тигшендей сабырлығы сасық тұмау.

Ауруды сүйген құлға артам деген,

Алладан саған келген бұл бір сынау.

Әр кезде үміт алды,қуат бойда,

Тастап шық уайымды терең шыңырау.

Аунап тұрып сілкініп қатарға кел,

Жастыққа жамағандай тыңнан құрау.

Ат басын әдейілеп бұрып келдім,

Жұмысым жағдай біліп көңіл сұрау.

                                                        

                                                                   Досы:Мағауия Ілиясов


Рахметов Қитарбек ұстазы Әбілда Жүргенбаев-Эпик жыршы,ақын.Жалағаш ауданы Мәдениет ауылының тұрғыны  болған. 1982 жылы Алматыда эпос музыкасына қатысты өткен конференцияда оның орындауында “Көрұғлы” жыры толық жазылып алынған. Ә.Жүргенбаевтан жазылған

терме-толғаулар: “Беглерім, бір-біріңмен болсаң тату”,  “Күн шықса ажар қашар айдан-дағы”, “Ақыл  тон аңдағанға тозбайтұғын”, ”Осы айтқан әңгімемді ескеріңдер” (Т.Ізтілеуов) т.б. 

Рахметов Қитарбек  шәкірті Айдос Рахметов 1976 жылы қыркүйек  айының 15 жұлдызында Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы, Мәдениет ауылының Аққолқа бөлімшесінде дүниеге келген. 1993 жылы Аққолқа ауылындағы №236 қазақ орта мектебін бітірген. 1993-1997 жылдар аралығында ауылында механизатор болып жұмыс атқарған. 1997 -2001 жылдары Қорқыт ата атындағы Мемлекеттік Университетінің «Музыка және ән салу» бөліміне қабылданып, «халық әні және  хормен дирижерлеу» бөлімін бітірген. 1997 жылы Қармақшы ауданында облыстық жыраулар байқауында жүлделі ІІІ орын, 1999 жылы Қызылорда қаласында «Студент көктемі» фестивалі аясында өткен ақындар айтысында жүлделі І орын, 1999 жылы Қызылорда қаласында өткен «Гаухартас» атты облыстық байқауда бас жүлде.  2000 жылы Қызылорда қаласында өткен «Өздерің білер Нартаймын» атты ақындар айтысының  іріктеу турына қатысып ІІІ орын иеленген.

 Сары жырау  және ұстазы

Ә.Жүргенба

 


Сары жыраудың шығармашылық   жұмыстары енген кітаптар мен үнтаспалар


«Жампоз жырау Қитарбек» атты ғылыми жобамен аудандық «Зерде» ғылыми жобалар сайысында ІІ орын иеленген № 32 орта мектептің  7 «Б» сынып оқушысы Елшібек  Жандос 

  •                      

Пікір қалдыру

Код көрсетілмесе, бетті қайта жаңартыңыз